Xem nhanh
Giấc ngủ chiếm phần lớn thời gian trong ngày của bé trong những tháng đầu đời. Cho trẻ sơ sinh ngủ an toàn đúng cách là biện pháp đơn giản và hiệu quả nhất để giảm nguy cơ đột tử trẻ sơ sinh (SIDS) và các tai nạn khi ngủ.
Bài viết tổng hợp những nguyên tắc ngủ an toàn được các tổ chức nhi khoa uy tín khuyến cáo, giúp ba mẹ yên tâm hơn mỗi khi bé chìm vào giấc ngủ.
Đột tử trẻ sơ sinh (SIDS) là gì?
Hội chứng đột tử trẻ sơ sinh (SIDS) là tình trạng trẻ dưới 1 tuổi tử vong đột ngột, thường trong lúc ngủ, mà không tìm được nguyên nhân rõ ràng dù đã thăm khám và điều tra đầy đủ.
SIDS hay gặp nhất ở trẻ từ 1 đến 4 tháng tuổi và phần lớn xảy ra trước 6 tháng. Bên cạnh SIDS, trẻ còn có thể gặp tai nạn ngạt thở khi ngủ do chăn gối che mặt, bị kẹt hoặc bị người lớn đè lên.
Tin tốt là nguy cơ này có thể giảm đáng kể khi ba mẹ áp dụng đúng các nguyên tắc ngủ an toàn ngay từ những ngày đầu.
Luôn cho bé nằm ngửa khi ngủ
Nằm ngửa là tư thế ngủ an toàn nhất cho trẻ dưới 1 tuổi, áp dụng cho cả giấc ngủ ngày và ngủ đêm. Từ khi khuyến cáo “cho bé nằm ngửa khi ngủ” được phổ biến, số ca SIDS trên thế giới đã giảm rõ rệt.
- Không cho bé ngủ sấp hoặc nằm nghiêng, vì từ tư thế nghiêng bé rất dễ lật sấp.
- Nhiều ba mẹ lo bé nằm ngửa sẽ bị sặc khi trớ. Thực tế, trẻ khỏe mạnh có phản xạ bảo vệ đường thở tốt khi nằm ngửa.
- Khi bé đã tự lật được cả hai chiều (sấp sang ngửa và ngửa sang sấp), ba mẹ vẫn đặt bé nằm ngửa lúc bắt đầu ngủ, nhưng không cần lật lại nếu bé tự đổi tư thế.
Khi bé thức và có người lớn trông chừng, hãy cho bé nằm sấp chơi một lúc mỗi ngày. Việc này giúp bé cứng cổ, phát triển cơ vai và hạn chế bẹp đầu.
Chỗ ngủ an toàn: giường riêng, nệm cứng, không gối chăn mềm
Ngủ giường riêng, cùng phòng với ba mẹ
Khuyến cáo hiện nay là cho bé ngủ cùng phòng nhưng không ngủ chung giường với ba mẹ, lý tưởng nhất trong ít nhất 6 tháng đầu. Đặt nôi hoặc cũi của bé gần giường ba mẹ để tiện cho bú và theo dõi.
Ngủ chung giường làm tăng nguy cơ ngạt thở, đặc biệt trong các trường hợp sau:
- Bé dưới 4 tháng tuổi, sinh non hoặc nhẹ cân.
- Ba mẹ hút thuốc, uống rượu bia hoặc dùng thuốc gây buồn ngủ.
- Ba mẹ quá mệt mỏi, thiếu ngủ.
- Ngủ trên ghế sofa, ghế bành hoặc giường nệm quá mềm.
Nếu mẹ cho bé bú trên giường, hãy đặt bé trở lại nôi ngay khi bú xong. Tuyệt đối không ôm bé ngủ trên ghế sofa.
Nệm cứng, không gối, không chăn mềm
Chỗ ngủ của bé nên thật “trống trải” – đơn giản nhưng an toàn:
- Nệm cứng, phẳng, vừa khít với thành nôi, không để khe hở mà bé có thể bị kẹt. Phủ bằng ga trải giường bo chun vừa vặn.
- Không đặt gối, chăn bông, thú nhồi bông, đệm quây thành nôi hay bất kỳ vật mềm nào trong chỗ ngủ của bé.
- Không dùng gối chặn, gối chống bẹp đầu hay các dụng cụ giữ tư thế. Các sản phẩm này chưa được chứng minh giúp ngủ an toàn hơn.
- Không để bé ngủ lâu trên bề mặt nghiêng, ghế rung, ghế ô tô hay xe đẩy. Nếu bé ngủ quên trên đó, hãy chuyển bé sang nôi phẳng ngay khi có thể.
Giữ ấm cho bé thế nào khi không dùng chăn?
Ba mẹ có thể cho bé mặc thêm một lớp áo hoặc dùng túi ngủ dạng mặc vừa người. Bé chỉ cần mặc nhiều hơn người lớn khoảng một lớp. Tránh để bé quá nóng: sờ gáy hoặc lưng bé thấy đổ mồ hôi là đang mặc quá ấm. Không đội mũ cho bé khi ngủ trong nhà.
Quấn khăn có thể giúp bé ngủ yên hơn trong những tuần đầu nếu làm đúng cách. Ba mẹ có thể tham khảo cách quấn khăn cho trẻ sơ sinh ngủ ngon. Lưu ý: luôn đặt bé quấn khăn nằm ngửa, không quấn chặt vùng hông, và ngừng quấn khi bé có dấu hiệu tập lật.
Những thói quen khác giúp giảm nguy cơ SIDS
- Cho con bú mẹ: bú mẹ được ghi nhận giúp giảm nguy cơ SIDS.
- Không khói thuốc: không hút thuốc khi mang thai và giữ môi trường sống của bé hoàn toàn không khói thuốc.
- Có thể dùng ti giả khi cho bé ngủ, sau khi việc bú mẹ đã ổn định. Không buộc ti giả vào cổ hay áo bé, không ép bé ngậm nếu bé nhả ra.
- Phòng ngủ thoáng mát, nhiệt độ dễ chịu, không quá nóng.
- Tiêm chủng đầy đủ theo lịch.
- Không dùng máy theo dõi tại nhà thay cho các nguyên tắc ngủ an toàn.
Trẻ sơ sinh ngủ bao nhiêu là đủ?
Trẻ sơ sinh 0–3 tháng tuổi thường ngủ khoảng 14–17 giờ mỗi ngày, chia thành nhiều giấc ngắn từ 2 đến 4 giờ, xen kẽ các cữ bú. Mỗi bé có nhu cầu khác nhau, nên ít hơn hoặc nhiều hơn một chút vẫn có thể bình thường nếu bé bú tốt và tăng cân đều.
- Trẻ sơ sinh chưa phân biệt ngày và đêm. Nhịp ngủ ổn định dần sau khoảng 3–4 tháng.
- Trẻ sơ sinh cần bú thường xuyên, kể cả ban đêm. Không nên để bé ngủ quá lâu mà bỏ bú trong những tuần đầu.
- Giấc ngủ của bé có nhiều giai đoạn ngủ nông, nên bé hay cựa quậy, nhăn mặt hoặc giật mình.
Nếu bé hay giật mình, ngủ không sâu giấc, ba mẹ có thể đọc thêm bài trẻ sơ sinh hay giật mình khi ngủ và cách khắc phục.
Khi nào cần đi khám ngay?
Hãy đưa bé đến cơ sở y tế ngay hoặc gọi cấp cứu 115 nếu bé có một trong các dấu hiệu sau:
- Ngừng thở, thở rất nhanh, thở rít, rút lõm lồng ngực.
- Da, môi tím tái hoặc tái nhợt.
- Li bì, khó đánh thức, mềm nhũn hoặc co giật.
- Bỏ bú, bú rất kém, nôn nhiều.
- Sốt từ 38°C trở lên ở trẻ dưới 3 tháng tuổi.
- Bé ngủ quá nhiều, không thức dậy để bú.
Ba mẹ và người chăm bé nên học cách sơ cứu và hồi sức tim phổi cơ bản cho trẻ nhỏ.
Câu hỏi thường gặp
Cho bé nằm nghiêng có tốt hơn để tránh sặc không?
Không. Nằm nghiêng không an toàn vì bé dễ lật sấp. Trẻ khỏe mạnh nằm ngửa vẫn tự bảo vệ đường thở tốt khi trớ. Nếu bé có bệnh lý đặc biệt, bác sĩ sẽ hướng dẫn riêng.
Có nên dùng gối chống bẹp đầu cho bé không?
Không nên. Gối và các vật mềm làm tăng nguy cơ ngạt thở. Để phòng bẹp đầu, ba mẹ nên thay đổi hướng đặt đầu bé mỗi ngày và cho bé nằm sấp chơi khi thức.
Khi nào bé có thể ngủ với gối và chăn?
Nên tránh gối, chăn mềm trong suốt năm đầu. Sau 1 tuổi, nguy cơ SIDS đã giảm nhiều, ba mẹ có thể cân nhắc dùng chăn mỏng và gối thấp, phẳng.
Ngủ an toàn cho trẻ sơ sinh gói gọn trong vài nguyên tắc: luôn nằm ngửa, ngủ giường riêng cùng phòng, nệm cứng phẳng, không gối chăn mềm, không khói thuốc và không để bé quá nóng. Áp dụng đều đặn mỗi giấc ngủ sẽ giúp giảm đáng kể nguy cơ đột tử trẻ sơ sinh.
Nếu còn băn khoăn, bạn có thể đặt lịch khám với BS Phạm Quang Nhật để được tư vấn cụ thể.
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám và chỉ định của bác sĩ.
