Sau khi sinh, bên cạnh niềm vui đón con, nhiều mẹ trải qua những cảm xúc lẫn lộn: mệt mỏi, dễ khóc, lo lắng. Phần lớn đây là thay đổi tạm thời, nhưng ở một số mẹ, nỗi buồn kéo dài và nặng dần. Trầm cảm sau sinh là một bệnh lý thật sự, có thể điều trị được, và không phải lỗi của người mẹ.
Bài viết giúp mẹ và gia đình phân biệt trầm cảm sau sinh với “baby blues”, nhận biết dấu hiệu sớm và biết cách hỗ trợ đúng lúc.
Phân biệt trầm cảm sau sinh và “baby blues”
“Baby blues” (buồn bã sau sinh) rất thường gặp, xảy ra ở phần lớn các bà mẹ. Trầm cảm sau sinh ít gặp hơn nhưng không hiếm, ảnh hưởng khoảng 10–15% phụ nữ sau sinh.
| Đặc điểm | Baby blues | Trầm cảm sau sinh |
|---|---|---|
| Thời điểm bắt đầu | Vài ngày đầu sau sinh | Có thể từ khi mang thai đến trong năm đầu sau sinh |
| Thời gian kéo dài | Tự hết trong khoảng 2 tuần | Kéo dài trên 2 tuần, có thể nặng dần |
| Mức độ | Nhẹ, lúc lên lúc xuống | Nặng, ảnh hưởng sinh hoạt và chăm con |
| Cần điều trị? | Thường chỉ cần nghỉ ngơi, được hỗ trợ | Cần được bác sĩ, chuyên gia đánh giá và điều trị |
Mệt mỏi, căng thẳng sau sinh là chuyện thường gặp. Mẹ có thể đọc thêm cách giải tỏa stress, mệt mỏi, căng thẳng sau sinh. Nhưng nếu tâm trạng buồn kéo dài quá 2 tuần, đó là lúc cần nghĩ đến trầm cảm sau sinh.
Dấu hiệu trầm cảm sau sinh
Mẹ hoặc người thân nên chú ý khi có nhiều dấu hiệu dưới đây kéo dài trên 2 tuần:
- Buồn bã, trống rỗng, hay khóc mà không rõ lý do.
- Mất hứng thú với mọi việc, kể cả những điều trước đây yêu thích.
- Khó gắn kết với con, cảm thấy không yêu thương con như mong đợi.
- Mất ngủ dù con đã ngủ, hoặc ngủ quá nhiều.
- Ăn quá ít hoặc ăn quá nhiều.
- Mệt mỏi, mất năng lượng, khó tập trung, khó đưa ra quyết định.
- Cảm thấy vô dụng, tội lỗi, cho rằng mình là người mẹ tồi.
- Lo âu, hoảng sợ, cáu gắt, dễ nổi nóng.
- Thu mình, tránh gặp gỡ gia đình và bạn bè.
- Có ý nghĩ làm hại bản thân hoặc làm hại con.
Nhiều mẹ giấu cảm xúc vì sợ bị đánh giá. Vì vậy, sự quan sát tinh tế của chồng và người thân là rất quan trọng.
Ai dễ bị trầm cảm sau sinh?
Trầm cảm sau sinh có thể xảy ra với bất kỳ ai. Một số yếu tố làm tăng nguy cơ:
- Từng bị trầm cảm, lo âu trước đây hoặc trầm cảm ở lần sinh trước.
- Gia đình có người mắc bệnh trầm cảm hoặc rối loạn tâm thần.
- Có triệu chứng trầm cảm, lo âu trong lúc mang thai.
- Thiếu sự hỗ trợ từ chồng, gia đình; mâu thuẫn vợ chồng.
- Căng thẳng lớn: khó khăn tài chính, mất việc, mất người thân.
- Mang thai ngoài ý muốn; cuộc sinh khó khăn hoặc có biến chứng.
- Con sinh non, phải nằm viện hoặc có vấn đề sức khỏe.
- Khó khăn khi cho con bú, thiếu ngủ kéo dài.
Căng thẳng thường bắt đầu từ khi mang thai. Bài viết về 5 giai đoạn stress và cách giải tỏa cho mẹ bầu, mẹ bỉm sữa có thể giúp mẹ nhận ra và xử lý sớm.
Người nhà có thể hỗ trợ mẹ như thế nào?
Sự đồng hành của gia đình là “liều thuốc” quan trọng giúp mẹ hồi phục:
- Lắng nghe, không phán xét. Tránh những câu như “ai sinh con chẳng vậy” hay “cố lên là hết”. Hãy nói: “Anh/em ở đây, mình cùng tìm cách”.
- Chia sẻ việc chăm con, nhất là ban đêm, để mẹ có ít nhất một giấc ngủ dài.
- Đỡ đần việc nhà: nấu ăn, giặt giũ, dọn dẹp, chăm con lớn.
- Khuyến khích mẹ ăn uống đủ chất, ra ngoài đi bộ nhẹ, tiếp xúc ánh nắng.
- Giảm bớt khách thăm và những lời khuyên trái chiều gây áp lực.
- Đồng hành đưa mẹ đi khám khi thấy dấu hiệu bất thường, không xem đó là “yếu đuối” hay “nghĩ nhiều”.
Chính mẹ cũng nên cho phép mình nghỉ ngơi, nhờ giúp đỡ và chia sẻ cảm xúc với người mình tin tưởng.
Khi nào cần gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý?
Mẹ nên đi khám bác sĩ sản khoa, bác sĩ tâm thần hoặc chuyên gia tâm lý khi:
- Tâm trạng buồn, lo âu kéo dài trên 2 tuần và không cải thiện.
- Các triệu chứng nặng dần, ảnh hưởng đến việc chăm sóc bản thân và con.
- Mẹ cảm thấy không thể kiểm soát được cảm xúc.
Bác sĩ có thể dùng các bảng câu hỏi sàng lọc để đánh giá mức độ. Trầm cảm sau sinh điều trị hiệu quả bằng tư vấn tâm lý, trị liệu tâm lý và khi cần thiết là thuốc. Có những thuốc vẫn có thể dùng trong lúc cho con bú, nhưng phải theo chỉ định và theo dõi của bác sĩ. Mẹ không tự ý dùng thuốc.
Khi nào cần đi khám ngay?
Có ý nghĩ tự làm hại bản thân hoặc làm hại con là tình trạng cấp cứu. Hãy gọi 115 hoặc đến ngay khoa cấp cứu của bệnh viện gần nhất nếu mẹ:
- Có ý nghĩ tự tử, tự làm hại bản thân, hoặc nói về cái chết.
- Có ý nghĩ hoặc hành vi làm hại con.
- Nghe thấy, nhìn thấy những thứ không có thật; nói năng lộn xộn, hoang tưởng.
- Kích động, lú lẫn, không ngủ nhiều ngày liền.
- Không ăn uống, không thể chăm sóc bản thân và con.
Trong lúc chờ hỗ trợ, người nhà không để mẹ ở một mình và tạm thời để người khác trông em bé. Cất giữ thuốc, vật sắc nhọn ở nơi an toàn.
Câu hỏi thường gặp
Trầm cảm sau sinh có tự khỏi không?
Baby blues thường tự hết trong khoảng 2 tuần. Trầm cảm sau sinh thì khác, nếu không điều trị có thể kéo dài nhiều tháng và ảnh hưởng đến cả mẹ, con và gia đình. Điều trị sớm giúp mẹ hồi phục nhanh hơn.
Đang cho con bú có điều trị trầm cảm được không?
Được. Trị liệu tâm lý hoàn toàn an toàn khi cho con bú. Nếu cần dùng thuốc, bác sĩ sẽ cân nhắc lựa chọn phù hợp để mẹ có thể tiếp tục cho con bú.
Bố cũng có thể bị trầm cảm sau sinh không?
Có. Người bố cũng có thể có triệu chứng trầm cảm sau khi con chào đời, nhất là khi người mẹ bị trầm cảm. Cả hai vợ chồng nên quan tâm và chia sẻ với nhau.
Lần sinh sau có bị lại không?
Mẹ từng bị trầm cảm sau sinh có nguy cơ bị lại cao hơn. Hãy báo bác sĩ ngay từ khi mang thai để được theo dõi và hỗ trợ sớm.
Trầm cảm sau sinh khác với baby blues ở mức độ nặng và thời gian kéo dài trên 2 tuần. Nhận biết sớm, có sự đồng hành của gia đình và được điều trị đúng sẽ giúp mẹ hồi phục. Ý nghĩ làm hại bản thân hoặc con là tình trạng cấp cứu, cần được giúp đỡ ngay.
Nếu còn băn khoăn, bạn có thể đặt lịch khám với BS Phạm Quang Nhật để được tư vấn cụ thể.
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám và chỉ định của bác sĩ.
