Chiếc cuống rốn nhỏ xíu của bé thường khiến ba mẹ lần đầu chăm con lúng túng: có cần sát trùng mỗi ngày không, bôi gì cho mau rụng, tắm có bị ướt rốn không? Chăm sóc rốn trẻ sơ sinh đúng cách thực ra rất đơn giản: giữ rốn khô và sạch, không đắp hay bôi bất cứ thứ gì lên rốn khi không có chỉ định.
Bài viết hướng dẫn mẹ cách chăm sóc rốn khô theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), thời gian rụng rốn, cách đóng tã và những dấu hiệu nhiễm trùng rốn cần đưa bé đi khám.
Cuống rốn của bé thay đổi thế nào sau sinh?
Sau khi bé chào đời, dây rốn được kẹp và cắt, để lại một đoạn cuống rốn ngắn. Lúc đầu cuống rốn còn mềm, ẩm, màu trắng ngà hoặc hơi vàng.
Trong những ngày tiếp theo, cuống rốn sẽ khô dần, teo lại, chuyển sang màu nâu rồi đen. Đây là quá trình bình thường, không phải dấu hiệu bị hư hay nhiễm trùng.
Rốn thường rụng trong khoảng 1–2 tuần sau sinh, có bé rụng sớm hơn hoặc muộn hơn một chút. Khi rụng, chân rốn có thể rỉ một ít dịch hoặc vài giọt máu, rồi khô lại trong vài ngày. Mẹ không cần lo lắng nếu lượng dịch rất ít và vùng da xung quanh không đỏ.
Chăm sóc rốn khô theo khuyến cáo WHO
WHO khuyến cáo chăm sóc rốn khô sạch cho trẻ sinh tại cơ sở y tế: giữ cho cuống rốn luôn khô, thoáng và sạch, để rốn tự khô và tự rụng. Ở một số nơi có nguy cơ nhiễm trùng sơ sinh cao, nhân viên y tế có thể hướng dẫn dùng dung dịch sát khuẩn cụ thể; khi đó mẹ làm đúng theo hướng dẫn được dặn.
Chăm sóc rốn khô có nghĩa là:
- Không băng kín rốn, không quấn chặt bằng gạc hay vải.
- Không đắp lá, nghệ, tro bếp, mỡ, kem đánh răng hay bất kỳ bài thuốc dân gian nào.
- Không tự ý bôi cồn, thuốc đỏ, thuốc kháng sinh, phấn rôm lên rốn.
- Để rốn tiếp xúc với không khí càng nhiều càng tốt.
Nhiều mẹ nghĩ đắp lá hoặc bôi thuốc giúp rốn “mau lành”. Thực tế, những thứ này không vô trùng, dễ đưa vi khuẩn vào chân rốn, giữ ẩm và làm rốn lâu rụng hơn. Đặc biệt, đắp các chất bẩn lên rốn có thể gây nhiễm trùng rốn, thậm chí uốn ván sơ sinh – một bệnh rất nguy hiểm.
Cách vệ sinh rốn và đóng tã đúng cách
Vệ sinh rốn hằng ngày
- Rửa sạch tay bằng xà phòng và nước trước khi chạm vào rốn bé.
- Quan sát cuống rốn và vùng da xung quanh xem có đỏ, sưng, chảy mủ hay mùi hôi không.
- Nếu rốn sạch và khô: không cần làm gì thêm.
- Nếu rốn dính nước tiểu, phân hoặc bẩn: lau nhẹ bằng nước sạch (nước đun sôi để nguội) và một miếng gạc sạch, sau đó thấm thật khô bằng gạc khô.
- Không kéo, không cạy cuống rốn kể cả khi thấy rốn sắp rụng.
Tắm bé khi chưa rụng rốn
Bé vẫn có thể được lau người hoặc tắm nhanh bằng nước ấm. Điều quan trọng là sau khi tắm, mẹ thấm khô kỹ vùng rốn bằng khăn mềm sạch. Mẹ có thể xem thêm hướng dẫn tắm cho bé sơ sinh đúng cách để thực hiện an toàn, nhẹ nhàng.
Cách đóng tã
- Gấp mép trên của tã xuống dưới rốn để rốn không bị cọ xát và không dính nước tiểu.
- Có thể chọn loại tã sơ sinh có phần khoét ở vị trí rốn.
- Không đóng tã quá chặt; thay tã ngay khi bé đi tiêu, đi tiểu.
- Mặc áo sơ sinh rộng, thoáng, chất liệu cotton mềm.
Những sai lầm thường gặp khi chăm sóc rốn
- Băng kín rốn bằng gạc hoặc đai rốn: làm rốn bí, ẩm, dễ nhiễm trùng.
- Đắp lá, bôi thuốc dân gian: nguy cơ đưa vi khuẩn vào chân rốn.
- Sát trùng quá nhiều lần mỗi ngày khi không có chỉ định: không giúp rốn rụng nhanh hơn.
- Giật cuống rốn khi sắp rụng: có thể gây chảy máu, tổn thương chân rốn.
- Không rửa tay trước khi chạm vào rốn bé.
Những ngày đầu sau sinh, ngoài việc chăm sóc rốn, mẹ cũng nên nhớ các việc quan trọng khác cho bé như tiêm ngừa theo lịch và xét nghiệm máu gót chân sơ sinh để tầm soát sớm một số bệnh bẩm sinh.
Khi nào cần đi khám ngay?
Hãy đưa bé đi khám càng sớm càng tốt nếu có một trong các dấu hiệu nhiễm trùng rốn hoặc dấu hiệu bất thường sau:
- Vùng da quanh chân rốn đỏ, sưng, đỏ lan rộng ra xung quanh.
- Rốn chảy mủ, dịch vàng đục hoặc có mùi hôi.
- Rốn chảy máu nhiều, máu thấm ướt gạc hoặc không tự cầm.
- Bé sốt (nhiệt độ từ 38°C trở lên), hoặc người lạnh, hạ thân nhiệt.
- Bé bú kém, bỏ bú, li bì, khóc yếu hoặc quấy khóc liên tục.
- Sau khi rụng rốn, chân rốn có một cục thịt nhỏ màu hồng, rỉ dịch kéo dài.
- Rốn chưa rụng sau khoảng 3 tuần.
Nhiễm trùng rốn ở trẻ sơ sinh có thể lan nhanh. Mẹ không nên tự điều trị tại nhà mà cần cho bé đi khám bác sĩ nhi khoa.
Câu hỏi thường gặp
Có cần lau rốn bằng cồn mỗi ngày không?
Theo khuyến cáo chăm sóc rốn khô, rốn sạch thì không cần bôi cồn hay dung dịch sát khuẩn. Mẹ chỉ cần giữ rốn khô, thoáng. Nếu bác sĩ có hướng dẫn riêng thì làm theo hướng dẫn đó.
Rốn có mùi hơi khó chịu có phải bị nhiễm trùng?
Cuống rốn đang khô có thể có mùi nhẹ. Nhưng nếu mùi hôi rõ, kèm chảy dịch đục, mủ hoặc da quanh rốn đỏ thì cần đưa bé đi khám.
Rốn rụng rồi có vài giọt máu có sao không?
Một vài giọt máu hoặc dịch khi rốn mới rụng là bình thường. Mẹ lau nhẹ bằng gạc sạch và giữ khô. Nếu máu chảy nhiều hoặc kéo dài, hãy cho bé đi khám.
Bé bị lồi rốn có nguy hiểm không?
Rốn lồi thường lành tính và nhiều trường hợp tự nhỏ lại khi bé lớn. Mẹ không nên dán đồng xu hay băng ép. Nên cho bé khám nếu khối lồi to, cứng, đau hoặc bé quấy khóc nhiều.
Lời kết
Chăm sóc rốn trẻ sơ sinh không cần cầu kỳ. Giữ rốn khô, sạch, thoáng; rửa tay trước khi chạm vào rốn; gấp tã dưới rốn và tuyệt đối không đắp lá hay bôi thuốc dân gian. Rốn thường rụng trong 1–2 tuần. Khi thấy rốn đỏ, sưng, chảy mủ, có mùi hôi hoặc bé sốt, bỏ bú, mẹ cần đưa bé đi khám ngay.
Nếu còn băn khoăn, bạn có thể đặt lịch khám với BS Phạm Quang Nhật để được tư vấn cụ thể.
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám và chỉ định của bác sĩ.
