Ngôi thai ngược là khi mông hoặc chân của bé nằm ở phía dưới, gần cổ tử cung, thay vì đầu như bình thường. Nghe siêu âm báo “thai ngôi mông”, nhiều mẹ bầu lo lắng, mất ngủ và tìm đủ cách để “xoay thai”. Thực tế, phần lớn các bé sẽ tự quay đầu xuống trước khi chào đời.
Bài viết này giúp mẹ hiểu ngôi thai ngược là gì, các kiểu ngôi ngược, xoay thai ngoài (ECV) có ý nghĩa ra sao, khi nào nên sinh thường hay sinh mổ, và những dấu hiệu cần đến viện ngay.
Ngôi thai ngược là gì? Thai thường tự xoay khi nào?
Trong buồng tử cung, em bé cử động và đổi tư thế liên tục. Ở giữa thai kỳ, việc bé nằm ngang hay nằm ngôi mông là rất thường gặp vì nước ối còn nhiều và bé còn nhỏ.
Càng về cuối thai kỳ, đầu bé nặng hơn và tử cung có hình dạng phù hợp với tư thế đầu quay xuống. Đa số thai nhi tự xoay về ngôi đầu trước khoảng tuần 36. Khi đủ tháng, chỉ còn một tỷ lệ nhỏ, khoảng 3–4% thai kỳ, vẫn ở ngôi ngược.
Vì vậy, nếu mẹ mới ở tuần 28–32 mà siêu âm thấy ngôi mông, mẹ chưa cần quá lo. Bác sĩ thường chỉ đánh giá lại ngôi thai kỹ hơn từ khoảng tuần 36.
Yếu tố làm thai dễ nằm ngược
- Sinh non hoặc thai còn nhỏ so với tuổi thai.
- Nước ối quá nhiều hoặc quá ít.
- Nhau tiền đạo (bánh nhau bám thấp).
- Song thai, đa thai.
- Tử cung có dị dạng hoặc u xơ tử cung lớn.
- Mẹ đã sinh nhiều lần, thành bụng và tử cung giãn hơn.
Nhiều trường hợp không tìm thấy nguyên nhân rõ ràng. Một số mẹ hỏi liệu dây rốn quấn cổ thai nhi có làm bé không quay đầu được hay không. Dây rốn quấn cổ khá thường gặp và có thể đi kèm với nhiều tư thế khác nhau, nên mẹ hãy để bác sĩ đánh giá cụ thể qua siêu âm.
Các kiểu ngôi thai ngược
Bác sĩ xác định kiểu ngôi qua khám và siêu âm, vì điều này ảnh hưởng đến lựa chọn cách sinh.
- Ngôi mông thiếu kiểu mông (mông thẳng): mông bé ở dưới, hai chân duỗi thẳng lên phía mặt. Đây là kiểu thường gặp nhất.
- Ngôi mông đủ: bé như đang ngồi xếp bằng, hai đùi gập và gối gập, bàn chân nằm cạnh mông.
- Ngôi mông thiếu kiểu chân: một hoặc cả hai bàn chân nằm dưới mông. Khi vỡ ối hoặc chuyển dạ, chân có thể sa xuống trước.
Xoay thai ngoài (ECV) là gì và ai phù hợp?
Xoay thai ngoài (External Cephalic Version – ECV) là thủ thuật bác sĩ dùng tay đặt lên bụng mẹ, nhẹ nhàng đẩy để giúp bé lộn về ngôi đầu. Thủ thuật làm tại bệnh viện, có theo dõi tim thai.
Theo các khuyến cáo quốc tế, ECV thường được cân nhắc từ khoảng tuần 36–37 nếu thai vẫn ngược. Khoảng một nửa số ca xoay thành công. Nếu thành công, mẹ có cơ hội sinh thường như ngôi đầu.
Ai có thể phù hợp?
- Đơn thai, ngôi ngược, tuổi thai đủ điều kiện.
- Tim thai và lượng nước ối bình thường.
- Mẹ chưa chuyển dạ, chưa vỡ ối.
Trường hợp thường không làm ECV
- Nhau tiền đạo, ra huyết âm đạo gần đây.
- Đã vỡ ối.
- Theo dõi tim thai có bất thường.
- Song thai, hoặc có chỉ định mổ lấy thai vì lý do khác.
- Một số bất thường tử cung.
ECV có thể gây khó chịu, đôi khi đau. Biến chứng không thường gặp nhưng vẫn có thể xảy ra, như thay đổi nhịp tim thai thoáng qua, ra máu hoặc cần mổ lấy thai khẩn. Vì vậy thủ thuật chỉ nên làm ở nơi có điều kiện mổ cấp cứu. Mẹ có nhóm máu Rh âm sẽ được bác sĩ tư vấn thêm về việc dự phòng.
Thai ngược nên sinh thường hay sinh mổ?
Đây là câu hỏi mẹ quan tâm nhất. Sinh thường ngôi mông có nguy cơ cao hơn ngôi đầu, vì phần đầu – phần to nhất – ra sau cùng và có thể bị kẹt.
Ở nhiều nơi, mổ lấy thai chủ động được khuyến cáo khi thai vẫn ngược lúc đủ tháng, nhất là với mẹ sinh con so. Một số hướng dẫn quốc tế vẫn cho phép sinh ngả âm đạo trong trường hợp được chọn lọc kỹ, khi có bác sĩ nhiều kinh nghiệm và điều kiện mổ cấp cứu sẵn sàng.
Bác sĩ sẽ cân nhắc nhiều yếu tố:
- Kiểu ngôi ngược và ước lượng cân nặng thai.
- Tư thế đầu bé (đầu cúi hay ngửa).
- Khung chậu mẹ, tiền sử sinh trước đó.
- Kinh nghiệm và điều kiện của nơi sinh.
- Mong muốn của mẹ sau khi được tư vấn đầy đủ.
Trước khi mổ, bác sĩ thường siêu âm kiểm tra lại ngôi thai.
Mẹo “xoay thai tại nhà”: có hiệu quả không?
Trên mạng có rất nhiều mẹo như nằm chổng mông, tư thế gối – ngực, chiếu đèn hoặc phát nhạc ở phía dưới bụng, chườm lạnh vùng đỉnh tử cung, hay hơ ngải cứu ở ngón chân út.
Hiện nay, các mẹo này chưa có đủ bằng chứng khoa học cho thấy giúp thai quay đầu. Một số cách tương đối vô hại, nhưng một số có thể gây bỏng, chóng mặt hoặc té ngã.
- Không tự xoa, ấn, nắn bụng để xoay thai. Việc này có thể gây bong nhau, suy thai.
- Không nhờ người không có chuyên môn “nắn thai”.
- Nếu muốn thử tư thế nào, hãy hỏi bác sĩ trước, nhất là khi có nhau tiền đạo, tăng huyết áp hay ra máu.
Điều có ích hơn là khám thai đúng hẹn và bàn bạc sớm với bác sĩ về kế hoạch sinh.
Khi nào cần đi khám ngay?
Với thai ngôi ngược, mẹ cần đến viện ngay nếu có một trong các dấu hiệu sau:
- Vỡ ối hoặc rỉ nước âm đạo, dù chưa đau bụng. Ở ngôi ngược, nguy cơ sa dây rốn cao hơn.
- Cảm giác có vật gì sa xuống âm đạo.
- Ra máu âm đạo.
- Đau bụng từng cơn đều đặn, gò tử cung dày dần.
- Thai máy ít hơn hẳn bình thường.
- Đau bụng liên tục, chóng mặt, nhức đầu nhiều, nhìn mờ.
Mẹ có thể đọc thêm về dấu hiệu sắp sinh bạn cần biết để chuẩn bị tốt hơn. Nếu đã biết thai ngược, khi vỡ ối mẹ nên nằm nghỉ và đến viện sớm, không chờ đau bụng.
Câu hỏi thường gặp
Tuần 30 siêu âm thấy thai ngôi mông có đáng lo không?
Thường là không. Ở thời điểm này bé còn nhiều chỗ để xoay và đa số sẽ tự quay đầu trước tuần 36. Mẹ chỉ cần khám thai định kỳ để bác sĩ theo dõi.
Xoay thai ngoài có làm hại em bé không?
ECV nhìn chung khá an toàn khi làm đúng chỉ định tại bệnh viện. Tim thai được theo dõi trước và sau thủ thuật. Biến chứng ít gặp, nhưng vì vẫn có thể xảy ra nên chỉ làm ở nơi có thể mổ cấp cứu.
Xoay thai thành công rồi bé có quay ngược lại không?
Có thể, nhưng không thường gặp. Bác sĩ sẽ kiểm tra lại ngôi thai ở các lần khám sau và khi mẹ vào chuyển dạ.
Tóm lại
Ngôi thai ngược khá thường gặp ở giữa thai kỳ và đa số bé sẽ tự quay đầu trước khoảng tuần 36. Nếu thai vẫn ngược khi gần đủ tháng, xoay thai ngoài là một lựa chọn cho mẹ phù hợp. Khi không xoay được, bác sĩ sẽ cùng mẹ chọn cách sinh an toàn, thường là mổ lấy thai chủ động. Mẹ không nên tự nắn bụng hay dựa vào các mẹo chưa có bằng chứng, và cần đến viện ngay khi vỡ ối.
Nếu còn băn khoăn, bạn có thể đặt lịch khám với BS Phạm Quang Nhật để được tư vấn cụ thể.
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám và chỉ định của bác sĩ.
