Sản dịch sau sinh là dịch tiết ra từ tử cung qua âm đạo trong những tuần đầu sau sinh, gồm máu, niêm mạc tử cung bong ra và dịch tiết. Đây là quá trình bình thường giúp tử cung làm sạch và hồi phục. Mẹ nào cũng có sản dịch, dù sinh thường hay sinh mổ.
Hiểu sản dịch thay đổi thế nào theo thời gian giúp mẹ yên tâm hơn, đồng thời nhận ra sớm những dấu hiệu bất thường cần đi khám.
Sản dịch là gì và kéo dài bao lâu?
Sau khi bánh nhau bong ra, vùng nhau bám trong tử cung để lại một “vết thương” lớn. Tử cung co hồi dần để cầm máu và lớp niêm mạc bong ra, tạo thành sản dịch.
Sản dịch thường kéo dài khoảng 4–6 tuần sau sinh. Lượng dịch nhiều nhất trong vài ngày đầu, sau đó giảm dần. Mỗi mẹ có diễn tiến hơi khác nhau, nhưng xu hướng chung là màu nhạt dần và lượng ít dần.
Diễn tiến màu sắc sản dịch theo thời gian
Sản dịch thay đổi màu sắc qua 3 giai đoạn. Mốc thời gian dưới đây chỉ là ước lượng.
| Giai đoạn | Thời gian (ước lượng) | Đặc điểm |
|---|---|---|
| Sản dịch đỏ | Khoảng 3–4 ngày đầu | Đỏ tươi hoặc đỏ sẫm, lượng nhiều, có thể có vài cục máu nhỏ |
| Sản dịch hồng nâu | Khoảng ngày thứ 4 đến tuần thứ 2 | Hồng nhạt hoặc nâu, loãng hơn, lượng giảm |
| Sản dịch vàng trắng | Từ khoảng tuần thứ 2 đến tuần 4–6 | Vàng nhạt hoặc trắng ngà, ít dần rồi hết |
Sản dịch bình thường có mùi hơi tanh nhẹ, giống mùi máu kinh. Sản dịch không nên có mùi hôi thối.
Vì sao sản dịch đôi khi ra nhiều hơn?
- Khi mẹ đứng dậy sau khi nằm lâu, dịch đọng trong âm đạo chảy ra một lúc.
- Khi cho con bú, cơ thể tiết hormone làm tử cung co lại. Mẹ có thể thấy đau quặn nhẹ và ra sản dịch nhiều hơn.
- Khi mẹ vận động nhiều hoặc làm việc nặng sớm. Lúc này mẹ nên nghỉ ngơi nhiều hơn.
Sản dịch ở mẹ sinh mổ và sinh thường có khác nhau?
Mẹ sinh mổ vẫn có sản dịch, vì tử cung vẫn phải bong niêm mạc và co hồi như sinh thường.
- Sinh mổ: trong lúc mổ, bác sĩ đã làm sạch buồng tử cung, nên lượng sản dịch những ngày đầu thường ít hơn. Thời gian kéo dài có thể tương tự hoặc ngắn hơn một chút.
- Sinh thường: sản dịch những ngày đầu thường nhiều hơn. Mẹ có thể kèm đau vùng tầng sinh môn nếu có vết rách hoặc vết khâu.
Dù sinh theo cách nào, nguyên tắc vệ sinh và các dấu hiệu cảnh báo đều giống nhau.
Vệ sinh và chăm sóc khi ra sản dịch
Vệ sinh đúng cách giúp phòng nhiễm trùng tử cung và vết khâu tầng sinh môn.
- Dùng băng vệ sinh, loại dành cho sau sinh trong những ngày đầu. Thay băng thường xuyên, ít nhất mỗi 4 giờ hoặc ngay khi thấm.
- Không dùng tampon hay cốc nguyệt san cho đến khi được bác sĩ đồng ý, vì dễ đưa vi khuẩn vào tử cung.
- Rửa tay trước và sau khi thay băng.
- Rửa vùng kín bên ngoài bằng nước ấm sạch, lau từ trước ra sau, thấm khô nhẹ nhàng.
- Không thụt rửa âm đạo, không ngâm bồn trong những tuần đầu.
- Tắm bằng vòi sen với nước ấm, có thể tắm hằng ngày.
- Tạm kiêng quan hệ cho đến khi hết sản dịch và đã tái khám sau sinh.
Nhiều quan niệm dân gian về kiêng tắm, kiêng gội hay nằm than có thể làm mẹ mệt hơn và tăng nguy cơ viêm nhiễm. Mẹ có thể tham khảo bài kiêng cữ sau sanh như thế nào để biết điều gì nên giữ, điều gì nên bỏ.
Giúp tử cung co hồi tốt
- Cho con bú sớm và thường xuyên.
- Đi tiểu thường xuyên, không nhịn tiểu, vì bàng quang căng làm tử cung co kém.
- Vận động nhẹ nhàng sớm theo hướng dẫn, kết hợp nghỉ ngơi đầy đủ.
- Uống đủ nước, ăn đủ chất, nhất là thực phẩm giàu sắt.
Khi nào cần đi khám ngay?
Mẹ cần đến cơ sở y tế ngay nếu có một trong các dấu hiệu sau:
- Ra máu nhiều, thấm ướt hoàn toàn 1 băng vệ sinh trong vòng 1 giờ, hoặc liên tục.
- Ra cục máu đông lớn, cỡ quả chanh trở lên, hoặc nhiều cục máu.
- Sản dịch có mùi hôi, đổi màu xanh, vàng đục như mủ.
- Sốt từ 38°C trở lên, ớn lạnh.
- Đau bụng dưới nhiều, tăng dần, hoặc tử cung ấn đau.
- Chóng mặt, hoa mắt, tim đập nhanh, ngất xỉu.
- Sản dịch đã nhạt màu rồi đột ngột ra máu đỏ tươi nhiều trở lại.
- Vết mổ hoặc vết khâu tầng sinh môn sưng đỏ, chảy dịch, đau tăng.
Các dấu hiệu trên có thể gợi ý sót nhau, tử cung co hồi kém hoặc nhiễm trùng hậu sản. Đây là những tình trạng cần được xử trí kịp thời. Nếu ra huyết kéo dài nhiều tuần, mẹ có thể đọc thêm bài rong kinh sau sanh có nguy hiểm không.
Câu hỏi thường gặp
Sản dịch hết rồi lại ra máu, có phải có kinh lại không?
Có thể. Mẹ không cho con bú hoàn toàn có thể có kinh lại sớm, thường khoảng 6–8 tuần sau sinh; trứng có thể rụng lại từ khoảng 3–4 tuần sau sinh, nên mẹ vẫn có thể có thai trước khi thấy kinh. Nếu máu ra nhiều, kèm đau bụng, sốt hoặc mùi hôi, mẹ cần đi khám.
Sau 6 tuần vẫn còn sản dịch có sao không?
Một số mẹ có sản dịch ít, màu nhạt kéo dài hơn một chút. Nếu vẫn còn ra máu đỏ hoặc dịch có mùi, mẹ nên đi khám để kiểm tra sót nhau hoặc viêm nhiễm.
Có nên dùng thuốc hoặc thảo dược để “ra sản dịch nhanh”?
Không nên tự dùng. Tử cung sẽ tự co hồi theo thời gian. Mọi thuốc dùng sau sinh, nhất là khi đang cho con bú, cần theo chỉ định của bác sĩ.
Tóm lại
Sản dịch sau sinh là quá trình tự nhiên, chuyển màu từ đỏ sang hồng nâu rồi vàng trắng và thường hết trong khoảng 4–6 tuần. Mẹ sinh mổ hay sinh thường đều cần vệ sinh đúng cách, dùng băng vệ sinh thay vì tampon. Khi ra máu nhiều, có cục máu lớn, mùi hôi, sốt hay đau bụng, mẹ cần đi khám ngay.
Nếu còn băn khoăn, bạn có thể đặt lịch khám với BS Phạm Quang Nhật để được tư vấn cụ thể.
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám và chỉ định của bác sĩ.
