Ung thư cổ tử cung là một trong số ít bệnh ung thư có thể phòng ngừa và phát hiện từ rất sớm, ngay khi còn ở giai đoạn tổn thương tiền ung thư. Tầm soát ung thư cổ tử cung định kỳ bằng Pap smear và xét nghiệm HPV là cách hiệu quả nhất để bảo vệ sức khỏe của bạn.
Bài viết giúp bạn hiểu hai xét nghiệm này khác nhau thế nào, nên bắt đầu từ tuổi nào, bao lâu làm một lần, chuẩn bị ra sao và đọc kết quả bất thường cơ bản.
Vì sao cần tầm soát ung thư cổ tử cung?
Hầu hết các trường hợp ung thư cổ tử cung có liên quan đến tình trạng nhiễm kéo dài một số type HPV (virus gây u nhú ở người) nguy cơ cao. HPV lây chủ yếu qua quan hệ tình dục và rất phổ biến.
Đa số trường hợp nhiễm HPV sẽ tự khỏi sau một thời gian. Chỉ một phần nhỏ nhiễm kéo dài mới gây biến đổi tế bào cổ tử cung. Quá trình từ tổn thương tiền ung thư đến ung thư thường kéo dài nhiều năm, và giai đoạn đầu hầu như không có triệu chứng.
Vì vậy, tầm soát định kỳ giúp phát hiện và điều trị sớm các tổn thương này, trước khi chúng trở thành ung thư.
Pap smear và xét nghiệm HPV khác nhau thế nào?
Cả hai xét nghiệm đều được thực hiện bằng cách lấy một ít tế bào ở cổ tử cung qua mỏ vịt. Thủ thuật nhanh, thường chỉ vài phút, có thể hơi khó chịu nhưng không đau nhiều.
- Pap smear (tế bào học cổ tử cung): quan sát tế bào dưới kính hiển vi để tìm những tế bào bất thường. Hiện nay nhiều nơi dùng kỹ thuật tế bào học nhúng dịch giúp mẫu rõ hơn.
- Xét nghiệm HPV: tìm sự có mặt của các type HPV nguy cơ cao, trong đó HPV 16 và 18 là hai type nguy cơ cao nhất.
- Co-test: làm cả Pap smear và HPV cùng lúc trên cùng một mẫu.
Xét nghiệm HPV giúp phát hiện nguy cơ sớm hơn, còn Pap smear cho biết tế bào đã có thay đổi hay chưa. Hai xét nghiệm bổ sung cho nhau.
Bắt đầu tầm soát từ tuổi nào và bao lâu làm một lần?
Lịch tầm soát có khác nhau đôi chút giữa các khuyến cáo. Bảng dưới đây tóm tắt cách làm phổ biến theo các hiệp hội sản phụ khoa quốc tế như ACOG:
| Độ tuổi | Cách tầm soát | Tần suất |
|---|---|---|
| Dưới 21 tuổi | Thường chưa cần tầm soát | – |
| 21–29 tuổi | Pap smear | 3 năm/lần |
| 30–65 tuổi | HPV đơn thuần hoặc co-test | 5 năm/lần |
| 30–65 tuổi | Hoặc Pap smear đơn thuần | 3 năm/lần |
| Trên 65 tuổi | Có thể ngừng nếu các lần trước đều bình thường | Theo tư vấn bác sĩ |
WHO khuyến cáo ưu tiên xét nghiệm HPV, bắt đầu từ 30 tuổi với phụ nữ nói chung. Phụ nữ nhiễm HIV hoặc suy giảm miễn dịch nên bắt đầu sớm hơn và tầm soát dày hơn.
Lưu ý:
- Đã tiêm vắc xin HPV vẫn cần tầm soát, vì vắc xin không bảo vệ được tất cả các type HPV gây ung thư.
- Người có tiền sử tổn thương cổ tử cung sẽ được hẹn tái khám theo lịch riêng.
- Tầm soát cũng thường nằm trong gói khám sàng lọc, xét nghiệm trước khi mang thai, giúp bạn yên tâm trước khi có em bé.
Cần chuẩn bị gì trước khi tầm soát?
Chuẩn bị đúng giúp mẫu xét nghiệm đạt chất lượng và kết quả chính xác hơn:
- Tránh ngày hành kinh. Thời điểm thuận lợi là sau khi sạch kinh vài ngày.
- Trong 48 giờ trước khi làm: không quan hệ tình dục, không thụt rửa âm đạo, không đặt thuốc hay dùng gel, chất bôi trơn trong âm đạo.
- Báo bác sĩ nếu bạn đang mang thai, đang cho con bú hoặc đang điều trị viêm nhiễm.
- Nếu đang viêm âm đạo nhiều, bác sĩ có thể điều trị trước rồi hẹn làm xét nghiệm sau để tránh ảnh hưởng kết quả.
Viêm nhiễm, mất cân bằng hệ vi khuẩn âm đạo có thể làm kết quả tế bào học khó đọc. Bạn có thể tìm hiểu thêm về pH âm đạo mất cân bằng, loạn khuẩn và viêm âm đạo.
Đọc kết quả bất thường cơ bản
Kết quả bất thường không có nghĩa là bạn bị ung thư. Phần lớn chỉ là thay đổi nhẹ, cần theo dõi hoặc làm thêm xét nghiệm.
Kết quả Pap smear thường gặp
- NILM: không có tổn thương trong biểu mô hoặc ác tính, tức là kết quả bình thường.
- ASC-US: tế bào gai không điển hình, chưa xác định ý nghĩa. Thường sẽ làm thêm xét nghiệm HPV để quyết định bước tiếp theo.
- LSIL: tổn thương mức độ thấp, thường liên quan đến nhiễm HPV và nhiều trường hợp tự thoái lui.
- ASC-H, HSIL: nghi ngờ hoặc có tổn thương mức độ cao, cần soi cổ tử cung và có thể sinh thiết.
- AGC: tế bào tuyến không điển hình, cần được bác sĩ đánh giá kỹ hơn.
Kết quả xét nghiệm HPV
- HPV âm tính: nguy cơ rất thấp, tầm soát lại theo lịch.
- Dương tính HPV 16 hoặc 18: thường được chỉ định soi cổ tử cung.
- Dương tính các type nguy cơ cao khác: bác sĩ sẽ dựa vào kết quả Pap smear để quyết định soi cổ tử cung hay hẹn làm lại sau một thời gian.
Soi cổ tử cung là thủ thuật dùng máy phóng đại để quan sát kỹ cổ tử cung, lấy mẫu sinh thiết nếu thấy vùng nghi ngờ. Hướng xử trí cụ thể sẽ do bác sĩ quyết định dựa trên kết quả, tuổi và tiền sử của bạn.
Khi nào cần đi khám ngay?
Đừng chờ đến lịch tầm soát nếu bạn có các dấu hiệu sau:
- Ra máu âm đạo sau quan hệ tình dục.
- Ra máu giữa hai kỳ kinh hoặc ra máu sau khi đã mãn kinh.
- Khí hư bất thường kéo dài, có mùi hôi, lẫn máu.
- Đau vùng chậu hoặc đau khi quan hệ kéo dài.
- Kết quả tầm soát bất thường nhưng chưa được tư vấn hướng xử trí.
Câu hỏi thường gặp
Chưa quan hệ tình dục có cần tầm soát không?
Nguy cơ nhiễm HPV ở người chưa từng quan hệ tình dục rất thấp. Bạn nên trao đổi với bác sĩ để được tư vấn thời điểm tầm soát phù hợp.
Tầm soát cổ tử cung có đau không?
Đa số chỉ cảm thấy hơi tức hoặc khó chịu trong vài phút. Hít thở sâu, thả lỏng cơ thể sẽ giúp thủ thuật nhẹ nhàng hơn. Có thể ra chút máu nhẹ sau đó và sẽ tự hết.
Đang mang thai có làm Pap smear được không?
Có thể làm được và khá an toàn. Bác sĩ sẽ cân nhắc thời điểm phù hợp tùy tình trạng thai kỳ của bạn.
Nhiễm HPV có chữa được không?
Hiện chưa có thuốc tiêu diệt HPV, nhưng phần lớn trường hợp cơ thể tự đào thải. Điều quan trọng là theo dõi đúng hẹn và điều trị sớm các tổn thương tiền ung thư nếu có.
Tầm soát ung thư cổ tử cung bằng Pap smear và xét nghiệm HPV là việc đơn giản, nhanh chóng nhưng mang lại lợi ích rất lớn. Hãy bắt đầu đúng độ tuổi, làm định kỳ theo lịch, chuẩn bị kỹ trước khi xét nghiệm và trao đổi với bác sĩ khi có kết quả bất thường.
Nếu còn băn khoăn, bạn có thể đặt lịch khám với BS Phạm Quang Nhật để được tư vấn cụ thể.
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám và chỉ định của bác sĩ.
