Hăm tã là vấn đề da rất thường gặp ở trẻ còn mặc tã, đặc biệt trong năm đầu đời. Phần lớn trường hợp hăm tã ở trẻ là nhẹ, có thể phòng ngừa và chăm sóc tại nhà nếu ba mẹ giữ cho vùng da mặc tã luôn sạch, khô và được bảo vệ.
Tuy vậy, có những trường hợp hăm bị nhiễm nấm hoặc nhiễm khuẩn cần được bác sĩ thăm khám. Bài viết giúp ba mẹ hiểu nguyên nhân, cách phân biệt, cách chăm sóc đúng và khi nào nên đưa bé đi khám.
Hăm tã là gì và vì sao trẻ bị hăm?
Hăm tã là tình trạng da vùng mặc tã (mông, bẹn, bộ phận sinh dục, quanh hậu môn) bị đỏ, kích ứng, đôi khi trợt da. Da của trẻ nhỏ mỏng, hàng rào bảo vệ còn non yếu nên dễ tổn thương hơn da người lớn.
Các nguyên nhân thường gặp:
- Ẩm ướt kéo dài: tã ướt làm da mềm, dễ trầy khi cọ xát.
- Nước tiểu và phân: chất trong phân và nước tiểu kích ứng da, nhất là khi bé tiêu chảy hoặc đi ngoài nhiều lần.
- Cọ xát: tã quá chật hoặc mép tã cạ vào da.
- Kích ứng hóa chất: khăn ướt có cồn, hương liệu, xà phòng mạnh, nước giặt tồn dư trên tã vải.
- Thay đổi chế độ ăn: khi bé bắt đầu ăn dặm, tính chất phân thay đổi có thể làm da dễ hăm.
- Dùng kháng sinh: làm tăng nguy cơ hăm nhiễm nấm.
Phân biệt hăm tã thông thường và hăm nhiễm nấm
Phân biệt hai dạng này giúp ba mẹ biết khi nào chăm sóc tại nhà là đủ và khi nào cần đưa bé đi khám.
| Đặc điểm | Hăm tã thông thường (kích ứng) | Hăm nhiễm nấm |
|---|---|---|
| Vị trí | Vùng da lồi tiếp xúc trực tiếp với tã như mông, mặt trong đùi; nếp gấp thường ít bị | Lan sâu vào các nếp gấp da ở bẹn, đùi |
| Màu sắc | Đỏ hồng, có thể bóng | Đỏ tươi, đỏ đậm, bờ rõ |
| Đặc điểm riêng | Không có nốt rải rác xung quanh | Có các nốt đỏ hoặc mụn nhỏ rải rác ở rìa vùng hăm (sẩn vệ tinh) |
| Diễn tiến | Thường cải thiện sau 2–3 ngày chăm sóc đúng | Kéo dài, ít đáp ứng với chăm sóc thông thường |
Bé bị nấm miệng (đốm trắng ở lưỡi, má trong) cùng lúc với hăm cũng gợi ý nhiễm nấm. Hăm nhiễm nấm cần thuốc kháng nấm bôi theo chỉ định của bác sĩ, không nên tự mua thuốc bôi, nhất là thuốc có chứa corticoid.
Cách phòng ngừa hăm tã hiệu quả
Phòng hăm dựa trên một nguyên tắc đơn giản: giữ da khô, sạch và có lớp bảo vệ.
- Thay tã thường xuyên: trẻ sơ sinh có thể cần thay tã 8–12 lần mỗi ngày. Thay ngay khi bé đi ngoài, không đợi tã đầy.
- Để da khô thoáng: sau khi vệ sinh, để vùng da tự khô hoặc thấm nhẹ bằng khăn mềm. Mỗi ngày cho bé “thả mông” không mặc tã một lúc.
- Dùng kem có oxit kẽm làm hàng rào: thoa một lớp mỏng mỗi lần thay tã để ngăn nước tiểu và phân tiếp xúc trực tiếp với da. Thuốc mỡ chứa petrolatum (sáp dầu) cũng có tác dụng tương tự.
- Chọn tã vừa vặn: không quá chật, không dán quá chặt. Ưu tiên tã thấm hút tốt.
- Giặt tã vải kỹ: xả sạch nước giặt, không dùng nước xả có hương liệu mạnh.
Một dạng hàng rào bảo vệ quen thuộc, rẻ tiền là hồ nước có chứa oxit kẽm. Ba mẹ có thể đọc thêm bài hồ nước đơn giản, rẻ tiền nhưng hiệu quả cho hăm tã để biết cách dùng.
Cách vệ sinh vùng mặc tã đúng cách
Vệ sinh đúng giúp làm sạch mà không làm da tổn thương thêm:
- Rửa tay sạch, chuẩn bị sẵn tã mới, khăn mềm, nước ấm.
- Lau rửa nhẹ nhàng bằng nước ấm và khăn bông mềm. Với bé gái, lau từ trước ra sau.
- Nếu có phân dính nhiều, có thể dùng một ít sữa tắm dịu nhẹ, không xà phòng, rồi rửa lại bằng nước sạch.
- Thấm khô bằng cách chấm nhẹ, không chà xát. Chú ý các nếp gấp ở bẹn, đùi.
- Để da khô hoàn toàn trước khi thoa kem bảo vệ và mặc tã mới.
Không cần lau sạch hoàn toàn lớp kem cũ mỗi lần thay tã nếu nó không dính phân, vì chà xát nhiều làm da tổn thương. Việc tắm cho bé cũng nên nhẹ nhàng, đúng cách; ba mẹ có thể tham khảo bài tắm cho bé sơ sinh như thế nào.
Những điều không nên làm khi bé bị hăm
- Không dùng phấn rôm: bé có thể hít phải bột phấn, gây kích ứng đường hô hấp. Phấn vón cục khi gặp ẩm cũng làm da cọ xát nhiều hơn.
- Không dùng khăn ướt có cồn, hương liệu: những chất này làm da đang hăm rát và kích ứng thêm. Khi bé bị hăm, ưu tiên nước ấm và khăn bông.
- Không tự bôi thuốc có corticoid: dùng sai có thể làm nấm nặng hơn và gây mỏng da.
- Không bôi các mẹo dân gian: như lá trầu, nghệ, dầu ăn, kem đánh răng. Chúng có thể gây kích ứng hoặc nhiễm trùng.
- Không quấn tã ni lông, quần chống thấm kín: giữ ẩm, bí hơi và làm hăm nặng hơn.
Khi nào cần đi khám ngay?
Ba mẹ nên đưa bé đi khám khi có một trong các dấu hiệu sau:
- Hăm không cải thiện sau 2–3 ngày chăm sóc đúng cách, hoặc ngày càng lan rộng.
- Có mụn mủ, bọng nước, vết trợt loét, chảy dịch hoặc chảy máu.
- Vùng hăm đỏ tươi, lan vào nếp gấp, có nốt đỏ rải rác xung quanh (nghi nhiễm nấm).
- Bé sốt, quấy khóc nhiều, bú kém, li bì.
- Phát ban xuất hiện cả ở những vùng không mặc tã.
- Bé dưới 6 tuần tuổi bị hăm rõ.
- Bé bị hăm tái đi tái lại nhiều lần.
Câu hỏi thường gặp
Có nên dùng tã vải thay tã giấy để tránh hăm?
Không có loại tã nào hoàn toàn ngăn được hăm. Điều quan trọng là thay tã thường xuyên và giữ da khô. Tã giấy thấm hút tốt thường giúp da khô hơn, còn tã vải cần được thay ngay khi ướt và giặt xả thật sạch.
Kem oxit kẽm có bôi hằng ngày được không?
Có. Kem oxit kẽm an toàn để thoa mỗi lần thay tã, kể cả khi da chưa bị hăm, nhằm tạo lớp bảo vệ. Chỉ cần thoa một lớp mỏng lên da đã khô.
Hăm tã có lây không?
Hăm tã do kích ứng không lây. Hăm nhiễm nấm có thể liên quan nấm miệng của bé hoặc nấm ở núm vú mẹ khi cho bú, nên nếu bé có nấm, bác sĩ có thể kiểm tra cả mẹ.
Bé bị hăm có tắm được không?
Được. Tắm nước ấm, ngắn, dùng sữa tắm dịu nhẹ giúp làm sạch da. Sau tắm cần lau khô kỹ vùng mặc tã trước khi thoa kem và mặc tã.
Tóm lại, hăm tã ở trẻ thường nhẹ và phòng được bằng cách thay tã thường xuyên, giữ da khô thoáng và dùng kem có oxit kẽm làm hàng rào bảo vệ. Hãy tránh phấn rôm, khăn ướt có cồn, hương liệu và đưa bé đi khám khi hăm kéo dài, nghi nhiễm nấm hoặc bé có sốt.
Nếu còn băn khoăn, bạn có thể đặt lịch khám với BS Phạm Quang Nhật để được tư vấn cụ thể.
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám và chỉ định của bác sĩ.
