Nhiều mẹ nghĩ rằng đang cho con bú và chưa có kinh lại thì không thể mang thai. Thực tế không hẳn như vậy. Tránh thai sau sinh khi đang cho con bú là việc cần lên kế hoạch sớm, vì trứng có thể rụng trở lại trước cả kỳ kinh đầu tiên.
Bài viết này giúp mẹ hiểu khi nào có thể mang thai lại, phương pháp cho con bú vô kinh hoạt động ra sao và những biện pháp tránh thai nào an toàn cho cả mẹ và bé.
Sau sinh bao lâu thì có thể mang thai lại?
Sau sinh, nội tiết thay đổi và việc cho con bú làm chậm sự trở lại của rụng trứng. Tuy nhiên, thời điểm rụng trứng lại rất khác nhau giữa từng người.
- Mẹ không cho con bú: rụng trứng có thể trở lại khá sớm, sớm nhất khoảng 3–4 tuần sau sinh.
- Mẹ cho con bú không hoàn toàn (có kết hợp sữa công thức, bé bú thưa): rụng trứng có thể trở lại sớm hơn mẹ nghĩ.
- Mẹ cho con bú hoàn toàn: rụng trứng thường chậm hơn, nhưng vẫn có thể xảy ra mà không báo trước.
Rụng trứng xảy ra khoảng hai tuần trước kỳ kinh. Vì vậy, mẹ hoàn toàn có thể mang thai lại khi chưa thấy kinh nguyệt trở lại. Đây là lý do nhiều trường hợp có thai ngoài ý muốn chỉ vài tháng sau sinh.
Phương pháp cho con bú vô kinh (LAM) và 3 điều kiện

Phương pháp cho con bú vô kinh (LAM) dựa trên việc bé bú mẹ thường xuyên giúp ức chế rụng trứng. Phương pháp này có hiệu quả tránh thai cao, nhưng chỉ khi đáp ứng đủ cả 3 điều kiện:
- Mẹ chưa có kinh trở lại kể từ sau sinh.
- Cho con bú hoàn toàn hoặc gần như hoàn toàn, cả ngày lẫn đêm, không để khoảng cách giữa các cữ bú quá dài, bé không ăn thêm sữa ngoài hay thức ăn khác đáng kể.
- Bé dưới 6 tháng tuổi.
Chỉ cần một trong ba điều kiện không còn, ví dụ mẹ có kinh lại, bé bắt đầu ăn dặm, mẹ đi làm và vắt sữa ít lần, hoặc bé tròn 6 tháng, thì mẹ cần chuyển ngay sang một biện pháp tránh thai khác.
Các biện pháp tránh thai phù hợp khi đang cho con bú
Các biện pháp dưới đây không ảnh hưởng đến chất lượng sữa và sự phát triển của bé. Mẹ có thể trao đổi với bác sĩ để chọn cách phù hợp nhất.
Bao cao su
Dùng được ngay sau sinh, không ảnh hưởng nội tiết hay sữa mẹ, đồng thời giúp phòng bệnh lây truyền qua đường tình dục. Hiệu quả phụ thuộc vào việc dùng đúng cách mỗi lần quan hệ. Nếu âm đạo khô sau sinh, mẹ có thể dùng thêm chất bôi trơn gốc nước.
Thuốc tránh thai chỉ có progestin
Loại thuốc này không chứa estrogen nên không làm giảm lượng sữa, phù hợp với mẹ đang cho con bú. Thuốc cần uống đều đặn vào cùng một giờ mỗi ngày. Uống trễ giờ có thể làm giảm hiệu quả. Mẹ dùng loại thuốc và thời điểm bắt đầu theo chỉ định của bác sĩ.
Que cấy tránh thai
Que nhỏ được cấy dưới da cánh tay, phóng thích progestin, hiệu quả rất cao và kéo dài nhiều năm. Mẹ không cần nhớ uống thuốc hằng ngày. Mẹ có thể tìm hiểu thêm về cấy que tránh thai để biết ưu nhược điểm và tác dụng phụ thường gặp.
Vòng tránh thai (dụng cụ tử cung)
Có vòng tránh thai chứa đồng và vòng có nội tiết progestin, đều phù hợp khi cho con bú. Vòng có thể đặt ngay trong vòng 48 giờ sau sinh, hoặc thường đặt từ khoảng 4–6 tuần sau sinh khi tử cung đã co hồi tốt. Đây là biện pháp hiệu quả cao, dùng được nhiều năm.
Vì sao nên hạn chế thuốc phối hợp có estrogen thời gian đầu?
Thuốc tránh thai phối hợp chứa cả estrogen và progestin. Trong thời gian đầu sau sinh, loại thuốc này cần được hạn chế vì hai lý do:
- Tăng nguy cơ huyết khối: những tuần đầu sau sinh, máu của mẹ vẫn dễ đông. Estrogen làm nguy cơ này tăng thêm.
- Có thể làm giảm lượng sữa: estrogen có thể ảnh hưởng đến việc tạo sữa, nhất là khi sữa chưa ổn định.
Theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới, mẹ đang cho con bú không nên dùng thuốc phối hợp trong 6 tuần đầu sau sinh, và thường nên ưu tiên biện pháp khác cho đến khi bé được 6 tháng. Khi muốn dùng lại thuốc tránh thai, mẹ có thể đọc thêm về ngưng thuốc tránh thai bao lâu thì trứng rụng để chủ động kế hoạch sinh con tiếp theo.
Khoảng cách giữa hai lần mang thai bao lâu là hợp lý?

Cơ thể mẹ cần thời gian để phục hồi sau sinh: bù lại sắt, canxi, axit folic và để tử cung, thành bụng hồi phục. Theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới, mẹ nên chờ ít nhất 24 tháng sau sinh rồi mới mang thai lần tiếp theo.
Mang thai lại quá sớm có liên quan đến tăng nguy cơ sinh non, trẻ nhẹ cân và thiếu máu ở mẹ. Với mẹ đã sinh mổ, khoảng cách đủ dài còn giúp vết mổ trên tử cung lành tốt hơn, giảm nguy cơ cho lần mang thai sau.
Biện pháp tránh thai phù hợp giúp mẹ chủ động khoảng cách sinh, có thời gian chăm con và phục hồi sức khỏe.
Khi nào cần đi khám ngay?
Mẹ nên đi khám sớm nếu có một trong các dấu hiệu sau:
- Nghi ngờ có thai: trễ kinh (nếu đã có kinh lại), buồn nôn, căng ngực bất thường, sữa giảm đột ngột.
- Đau bụng dưới dữ dội, ra máu âm đạo bất thường, nhất là khi đã đặt vòng hoặc nghi có thai.
- Sốt, ra dịch âm đạo hôi sau khi đặt vòng.
- Đau, sưng một bên bắp chân, khó thở hoặc đau ngực đột ngột.
- Đau đầu dữ dội, nhìn mờ khi đang dùng thuốc nội tiết.
- Quan hệ không dùng biện pháp bảo vệ: cần hỏi bác sĩ về tránh thai khẩn cấp càng sớm càng tốt.
Câu hỏi thường gặp
Chưa có kinh lại sau sinh thì có cần tránh thai không?
Có. Trứng có thể rụng trước kỳ kinh đầu tiên. Nếu không đáp ứng đủ 3 điều kiện của phương pháp cho con bú vô kinh, mẹ nên dùng thêm biện pháp tránh thai khác.
Dùng thuốc tránh thai có làm mất sữa không?
Thuốc chỉ có progestin không làm giảm sữa đáng kể và phù hợp khi cho con bú. Thuốc phối hợp có estrogen có thể làm giảm sữa nên thường được hạn chế trong thời gian đầu.
Sinh mổ có đặt vòng được không?
Được. Mẹ sinh mổ vẫn có thể đặt vòng, thường vào lần tái khám sau sinh khi bác sĩ đánh giá tử cung đã hồi phục tốt.
Sau sinh bao lâu thì nên bắt đầu tránh thai?
Mẹ nên bắt đầu trước khi quan hệ trở lại. Lý tưởng nhất là trao đổi với bác sĩ ngay trong lần tái khám sau sinh để chọn biện pháp phù hợp.
Tóm lại, mẹ hoàn toàn có thể mang thai lại khi đang cho con bú và chưa có kinh. Phương pháp cho con bú vô kinh chỉ hiệu quả khi đủ 3 điều kiện. Bao cao su, thuốc chỉ có progestin, que cấy và vòng tránh thai là những lựa chọn an toàn khi cho con bú, giúp mẹ giữ khoảng cách sinh hợp lý.
Nếu còn băn khoăn, mẹ có thể đặt lịch khám với BS Phạm Quang Nhật để được tư vấn cụ thể.
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám và chỉ định của bác sĩ.
