Chuyển phôi trữ đông và chuyển phôi tươi là hai cách đưa phôi vào buồng tử cung trong thụ tinh trong ống nghiệm (IVF), mỗi cách có ưu điểm riêng. Nhiều chị em lo lắng khi bác sĩ đề nghị “trữ toàn bộ phôi”, vì nghĩ phôi đông lạnh sẽ yếu hơn phôi tươi.
Bài viết này giải thích hai phương pháp khác nhau thế nào, khi nào bác sĩ chọn trữ phôi, cách chuẩn bị niêm mạc cho chuyển phôi trữ và vì sao “phôi đông kém hơn” là một quan niệm chưa đúng.
Chuyển phôi tươi và chuyển phôi trữ đông khác nhau thế nào?
Chuyển phôi tươi là chuyển phôi ngay trong chu kỳ kích thích buồng trứng và chọc hút trứng, thường vào ngày 3 hoặc ngày 5 sau khi chọc hút. Phôi không qua đông lạnh.
Chuyển phôi trữ đông là phôi được đông lạnh bằng kỹ thuật thủy tinh hóa, bảo quản trong nitơ lỏng. Sau đó, ở một chu kỳ khác, khi cơ thể và niêm mạc đã sẵn sàng, phôi được rã đông và chuyển vào tử cung.
Điểm khác biệt chính nằm ở môi trường tử cung lúc chuyển phôi. Ở chu kỳ tươi, nội tiết của người mẹ đang rất cao do thuốc kích thích. Ở chu kỳ trữ, niêm mạc được chuẩn bị trong điều kiện gần với sinh lý hơn hoặc được kiểm soát bằng nội tiết.
Ưu và nhược điểm của từng phương pháp
Chuyển phôi tươi
- Ưu điểm: rút ngắn thời gian chờ, không tốn chi phí trữ và rã đông, phù hợp khi người vợ đáp ứng kích thích tốt và niêm mạc thuận lợi.
- Nhược điểm: nội tiết cao sau kích thích có thể làm niêm mạc kém đồng bộ với phôi. Nếu có thai trong chu kỳ này, nguy cơ quá kích buồng trứng có thể nặng thêm.
Chuyển phôi trữ đông
- Ưu điểm: giảm rõ nguy cơ quá kích buồng trứng, cơ thể có thời gian hồi phục, bác sĩ chủ động chọn thời điểm niêm mạc tốt nhất, có thời gian làm xét nghiệm di truyền phôi nếu cần.
- Nhược điểm: thời gian chờ dài hơn, thêm chi phí trữ và rã đông. Tỷ lệ phôi sống sau rã đông rất cao nhưng không tuyệt đối 100%.
Một số nghiên cứu ghi nhận chuyển phôi trữ trong chu kỳ dùng nội tiết thay thế có liên quan đến nguy cơ tăng huyết áp thai kỳ cao hơn. Vì vậy, các mẹ mang thai sau chuyển phôi trữ vẫn cần khám thai đều và theo dõi huyết áp cẩn thận.
Khi nào bác sĩ chọn trữ toàn bộ phôi?
Trữ toàn bộ phôi, rồi chuyển ở chu kỳ sau, thường được cân nhắc trong các tình huống:
- Nguy cơ quá kích buồng trứng: người vợ có nhiều nang noãn, nội tiết rất cao, thường gặp ở hội chứng buồng trứng đa nang. Không chuyển phôi tươi giúp tránh làm hội chứng quá kích nặng thêm.
- Niêm mạc không thuận lợi: niêm mạc quá mỏng, có dịch buồng tử cung, polyp, hoặc nội tiết progesterone tăng sớm vào ngày tiêm thuốc rụng trứng.
- Cần sàng lọc di truyền phôi: phôi được sinh thiết và trữ lại trong lúc chờ kết quả.
- Người vợ bị sốt, bệnh cấp tính, ra huyết bất thường vào thời điểm dự kiến chuyển phôi.
- Gom phôi qua nhiều chu kỳ, hoặc vì lý do sắp xếp của gia đình.
Không phải ai cũng cần trữ toàn bộ phôi. Với người đáp ứng bình thường và niêm mạc tốt, chuyển phôi tươi vẫn là một lựa chọn hợp lý. Bác sĩ sẽ tư vấn dựa trên tình trạng cụ thể của từng cặp vợ chồng.
Chuẩn bị niêm mạc cho chuyển phôi trữ
Niêm mạc tử cung là “mảnh đất” để phôi làm tổ. Mẹ có thể đọc thêm về niêm mạc tử cung và các yếu tố ảnh hưởng phôi làm tổ. Có hai cách chuẩn bị chính:
Chu kỳ tự nhiên
Dành cho người có kinh nguyệt đều và rụng trứng đều. Bác sĩ siêu âm theo dõi nang noãn và niêm mạc, xác định thời điểm rụng trứng, có thể dùng thuốc hỗ trợ rụng trứng và nội tiết hoàng thể theo chỉ định. Phôi được chuyển vào ngày phù hợp sau rụng trứng.
- Ưu điểm: ít thuốc, gần với sinh lý.
- Nhược điểm: phải siêu âm nhiều lần, khó lên lịch chính xác, có thể hủy nếu không rụng trứng.
Chu kỳ nội tiết thay thế
Người vợ dùng estrogen từ đầu chu kỳ để niêm mạc dày lên. Khi niêm mạc đạt yêu cầu, bác sĩ bổ sung progesterone và hẹn ngày chuyển phôi. Toàn bộ thuốc và liều dùng theo chỉ định của bác sĩ.
- Ưu điểm: chủ động lịch chuyển phôi, phù hợp với người kinh không đều, không rụng trứng hoặc buồng trứng đa nang.
- Nhược điểm: dùng nhiều thuốc hơn, cần duy trì nội tiết hoàng thể nhiều tuần nếu có thai.
Quan niệm sai: “Phôi đông kém hơn phôi tươi”
Kỹ thuật thủy tinh hóa hiện nay làm đông phôi cực nhanh, không tạo tinh thể đá phá hủy tế bào. Tỷ lệ phôi sống sau rã đông rất cao, và phôi sống tốt sau rã đông có khả năng làm tổ tương đương phôi tươi.
Ở nhiều nhóm bệnh nhân, như người có nguy cơ quá kích hoặc buồng trứng đa nang, chuyển phôi trữ còn cho kết quả tốt và an toàn hơn. Đặc biệt, phôi ngày 5 thường được trữ đông và cho kết quả khả quan khi chuyển ở chu kỳ sau.
Điều quyết định thành công chủ yếu vẫn là chất lượng phôi, tuổi người vợ, tình trạng niêm mạc và sự đồng bộ giữa phôi với niêm mạc, chứ không phải phôi tươi hay đông.
Khi nào cần đi khám ngay?
Trong quá trình điều trị và sau chuyển phôi, chị em cần liên hệ bác sĩ hoặc đến viện ngay nếu:
- Bụng chướng to nhanh, đau bụng nhiều, buồn nôn, nôn, khó thở, tiểu ít. Đây có thể là dấu hiệu quá kích buồng trứng.
- Ra máu âm đạo nhiều hoặc đau bụng dữ dội một bên.
- Sốt, ớn lạnh, dịch âm đạo có mùi hôi.
- Nhức đầu nhiều, choáng váng, ngất.
- Phát ban, khó thở sau khi dùng thuốc.
Ngoài ra, chị em không tự ý ngừng hay đổi thuốc nội tiết sau chuyển phôi khi chưa hỏi bác sĩ.
Câu hỏi thường gặp
Phôi trữ đông được bao lâu?
Phôi thủy tinh hóa được bảo quản trong nitơ lỏng có thể giữ nhiều năm mà chất lượng ổn định. Thời gian lưu trữ còn tùy quy định pháp lý và thỏa thuận với cơ sở điều trị.
Sau chọc hút bao lâu thì chuyển phôi trữ được?
Thường có thể chuẩn bị niêm mạc ngay từ chu kỳ kinh kế tiếp. Nếu có quá kích hoặc cần chờ kết quả xét nghiệm phôi, bác sĩ có thể hẹn lùi lại.
Chuyển phôi trữ có cần nằm nghỉ tuyệt đối không?
Không cần. Sau chuyển phôi, chị em có thể sinh hoạt nhẹ nhàng bình thường, tránh làm việc nặng và tuân thủ thuốc theo hướng dẫn.
Tóm lại
Chuyển phôi tươi và chuyển phôi trữ đông đều là những lựa chọn hiệu quả trong IVF. Bác sĩ chọn trữ toàn bộ phôi khi có nguy cơ quá kích buồng trứng, niêm mạc không thuận lợi hoặc cần sàng lọc phôi. Niêm mạc cho chuyển phôi trữ có thể chuẩn bị theo chu kỳ tự nhiên hoặc nội tiết thay thế. Với kỹ thuật hiện nay, phôi đông không hề “kém hơn” phôi tươi.
Nếu còn băn khoăn, bạn có thể đặt lịch khám với BS Phạm Quang Nhật để được tư vấn cụ thể.
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám và chỉ định của bác sĩ.
