Ung thư cổ tử cung là một trong những bệnh ung thư thường gặp ở phụ nữ, nhưng cũng là bệnh có thể phòng ngừa hiệu quả. Vắc xin HPV giúp phòng ngừa phần lớn các trường hợp ung thư cổ tử cung và nhiều bệnh lý khác do virus HPV gây ra, hiệu quả nhất khi tiêm sớm trước khi tiếp xúc với virus.
Bài viết giải đáp những thắc mắc thường gặp: HPV là gì, vắc xin phòng được bệnh gì, nên tiêm ở độ tuổi nào, tiêm mấy mũi, có tiêm khi mang thai được không và vì sao đã tiêm vẫn cần tầm soát cổ tử cung.
HPV là gì?
HPV (Human Papillomavirus) là virus gây u nhú ở người, lây truyền chủ yếu qua quan hệ tình dục và tiếp xúc da kề da vùng sinh dục. Đây là một trong những bệnh lây truyền qua đường tình dục phổ biến nhất. Phần lớn người có quan hệ tình dục sẽ nhiễm HPV ít nhất một lần trong đời.
Có hơn 100 chủng HPV, được chia thành hai nhóm chính:
- HPV nguy cơ thấp: như chủng 6, 11 – gây mụn cóc sinh dục (sùi mào gà).
- HPV nguy cơ cao: nổi bật là chủng 16, 18 – liên quan đến phần lớn các trường hợp ung thư cổ tử cung.
Đa số trường hợp nhiễm HPV tự khỏi nhờ hệ miễn dịch trong vòng 1–2 năm mà không gây triệu chứng. Tuy nhiên, nếu nhiễm HPV nguy cơ cao kéo dài, virus có thể gây tổn thương tiền ung thư và tiến triển thành ung thư sau nhiều năm.
Vắc xin HPV phòng được những bệnh gì?
Vắc xin HPV giúp cơ thể tạo kháng thể chống lại các chủng HPV có trong vắc xin. Tùy loại vắc xin (2 chủng, 4 chủng hoặc 9 chủng), vắc xin có thể giúp phòng ngừa:
- Ung thư cổ tử cung và các tổn thương tiền ung thư cổ tử cung.
- Ung thư âm hộ, âm đạo, hậu môn.
- Mụn cóc sinh dục (với vắc xin có chủng 6 và 11).
- Góp phần giảm nguy cơ một số ung thư vùng hầu họng liên quan HPV.
Vắc xin HPV được nghiên cứu và sử dụng rộng rãi trên thế giới, có độ an toàn cao. Tác dụng phụ thường nhẹ như đau, sưng đỏ chỗ tiêm, mệt mỏi, sốt nhẹ. Một số bạn trẻ có thể bị choáng ngay sau tiêm, vì vậy nên ngồi nghỉ và theo dõi tại nơi tiêm khoảng 15–30 phút.
Vắc xin chỉ có tác dụng phòng ngừa, không điều trị được tình trạng nhiễm HPV hay tổn thương cổ tử cung đã có.
Ai nên tiêm? Độ tuổi và số mũi tiêm
Độ tuổi khuyến cáo
- 9–14 tuổi: độ tuổi ưu tiên, vì cơ thể đáp ứng miễn dịch tốt nhất và thường chưa tiếp xúc với HPV.
- 15–26 tuổi: nên tiêm bù nếu chưa tiêm hoặc chưa tiêm đủ.
- 27–45 tuổi: có thể cân nhắc tiêm sau khi được bác sĩ tư vấn, vì lợi ích tùy thuộc vào nguy cơ và tình trạng phơi nhiễm trước đó của từng người.
Không chỉ nữ giới, nam giới cũng có thể tiêm vắc xin HPV để phòng mụn cóc sinh dục, một số ung thư và giảm lây nhiễm cho bạn tình. Với các bé gái, sau khi hoàn thành lịch tiêm chủng cho trẻ từ 0–5 tuổi, ba mẹ nên ghi nhớ mốc 9 tuổi để bắt đầu tư vấn tiêm HPV cho con.
Số mũi tiêm
Số mũi phụ thuộc vào độ tuổi bắt đầu tiêm và loại vắc xin. Theo lịch phổ biến hiện nay:
- Bắt đầu tiêm từ 9–14 tuổi: thường tiêm 2 mũi, cách nhau 6–12 tháng.
- Bắt đầu tiêm từ 15 tuổi trở lên: thường tiêm 3 mũi trong khoảng 6 tháng.
WHO hiện đã cập nhật khuyến cáo cho phép lịch tiêm giảm số mũi ở một số nhóm tuổi. Bác sĩ hoặc cơ sở tiêm chủng sẽ tư vấn lịch phù hợp với loại vắc xin đang có. Nếu lỡ trễ hẹn, bạn không cần tiêm lại từ đầu, chỉ cần tiêm tiếp các mũi còn thiếu.
Những lưu ý quan trọng khi tiêm vắc xin HPV
Không tiêm khi đang mang thai
Vắc xin HPV không được khuyến cáo tiêm trong thai kỳ. Nếu phát hiện có thai khi đang tiêm dở liệu trình, bạn tạm hoãn các mũi còn lại và tiêm tiếp sau khi sinh. Trường hợp lỡ tiêm khi chưa biết mình có thai, hiện chưa ghi nhận vắc xin gây hại cho thai, không cần chấm dứt thai kỳ; bạn nên báo cho bác sĩ để được theo dõi.
Phụ nữ đang cho con bú vẫn có thể tiêm vắc xin HPV. Với các cặp vợ chồng chuẩn bị có con, nên hoàn tất tiêm ngừa trước khi mang thai. Đây cũng là một nội dung trong khám sàng lọc trước khi mang thai.
Đã quan hệ tình dục vẫn tiêm được
Nhiều chị em nghĩ đã quan hệ hoặc đã lập gia đình thì tiêm không còn tác dụng. Thực tế, bạn vẫn có thể tiêm và vẫn được bảo vệ khỏi các chủng HPV trong vắc xin mà mình chưa nhiễm. Không bắt buộc phải xét nghiệm HPV trước khi tiêm.
Đã tiêm vẫn cần tầm soát cổ tử cung
Vắc xin không phòng được tất cả các chủng HPV gây ung thư. Vì vậy, phụ nữ đã tiêm vẫn cần tầm soát ung thư cổ tử cung định kỳ bằng xét nghiệm Pap và/hoặc xét nghiệm HPV theo lịch bác sĩ hướng dẫn, thường bắt đầu từ khoảng 21–25 tuổi tùy khuyến cáo.
Khi nào cần đi khám ngay?
Bạn nên đi khám hoặc liên hệ cơ sở y tế khi:
- Sau tiêm có dấu hiệu dị ứng nặng: khó thở, nổi mề đay toàn thân, sưng môi mặt, chóng mặt, ngất – cần cấp cứu ngay.
- Sốt cao kéo dài hoặc chỗ tiêm sưng đỏ, đau tăng dần sau vài ngày.
- Ra huyết âm đạo bất thường, đặc biệt ra huyết sau quan hệ hoặc sau mãn kinh.
- Khí hư bất thường, có mùi hôi, đau vùng chậu kéo dài.
- Xuất hiện mụn sùi, nốt lạ ở vùng sinh dục hoặc hậu môn.
- Phát hiện có thai khi đang tiêm dở liệu trình, để được tư vấn lịch tiêm tiếp.
Câu hỏi thường gặp
Trên 26 tuổi tiêm vắc xin HPV còn tác dụng không?
Vẫn có thể có lợi, nhất là với người chưa từng nhiễm các chủng trong vắc xin. Tuy nhiên hiệu quả thường thấp hơn so với tiêm sớm. Bạn nên trao đổi với bác sĩ để quyết định.
Đã nhiễm HPV rồi có nên tiêm không?
Có thể tiêm để phòng các chủng khác trong vắc xin mà bạn chưa nhiễm. Vắc xin không điều trị tình trạng nhiễm hiện tại, nên bạn vẫn cần theo dõi và điều trị theo chỉ định của bác sĩ.
Tiêm vắc xin HPV có ảnh hưởng khả năng sinh con không?
Không. Các nghiên cứu trên số lượng lớn người tiêm chưa ghi nhận vắc xin HPV gây vô sinh hay ảnh hưởng đến khả năng mang thai sau này.
Tiêm xong bao lâu thì được mang thai?
Không có thời gian chờ bắt buộc sau khi hoàn tất liệu trình. Tuy nhiên, bạn nên hoàn thành đủ các mũi trước khi chủ động mang thai.
Lời kết
Vắc xin HPV là cách hiệu quả để phòng ngừa ung thư cổ tử cung và nhiều bệnh do HPV. Độ tuổi tiêm tốt nhất là 9–14 tuổi, có thể tiêm đến 26 tuổi và cân nhắc ở tuổi 27–45 theo tư vấn của bác sĩ. Không tiêm khi đang mang thai, đã quan hệ vẫn tiêm được, và dù đã tiêm, phụ nữ vẫn cần tầm soát cổ tử cung định kỳ.
Nếu còn băn khoăn, bạn có thể đặt lịch khám với BS Phạm Quang Nhật để được tư vấn cụ thể.
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám và chỉ định của bác sĩ.
