Khi vợ chồng mong con mãi chưa được, nhiều người thường chỉ nghĩ đến sức khỏe của người vợ. Thực tế, yếu tố nam giới góp phần vào gần một nửa số trường hợp hiếm muộn. Thói quen sống hằng ngày ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng tinh trùng, và tin vui là nhiều yếu tố trong số đó có thể thay đổi được.
Bài viết điểm qua những thói quen có hại cho tinh trùng, vì sao cần kiên nhẫn ít nhất 2,5–3 tháng mới thấy kết quả và những việc nam giới nên làm để cải thiện khả năng sinh sản.
Tinh trùng được tạo ra như thế nào?
Tinh trùng được sản xuất liên tục trong tinh hoàn, dưới sự điều khiển của các hormone từ não và testosterone tại tinh hoàn. Để có khả năng sinh sản tốt, tinh trùng cần đủ về số lượng, di động tốt và có hình dạng bình thường.
Một chu kỳ sinh tinh, từ tế bào gốc đến tinh trùng trưởng thành và di chuyển ra ngoài, mất khoảng 2,5–3 tháng. Bạn có thể đọc chi tiết hơn tại bài tinh trùng hình thành mất thời gian bao lâu.
Điều này có nghĩa là tinh trùng bạn xuất ra hôm nay chịu ảnh hưởng của lối sống trong khoảng 3 tháng trước. Ngược lại, khi bắt đầu thay đổi thói quen, bạn cũng cần chờ khoảng chừng ấy thời gian mới thấy kết quả tinh dịch đồ cải thiện.
Những thói quen gây hại cho tinh trùng
Hút thuốc lá
Thuốc lá chứa nhiều chất độc có thể làm giảm số lượng, giảm khả năng di động và tăng tổn thương vật chất di truyền (DNA) của tinh trùng. Hút thuốc lá điện tử cũng không phải là lựa chọn an toàn. Ngoài ra, người vợ hít khói thuốc thụ động cũng bị ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản.
Uống nhiều rượu bia
Uống rượu bia nhiều và thường xuyên có thể làm rối loạn hormone sinh dục, giảm chất lượng tinh trùng và ảnh hưởng đến khả năng cương. Khi đang cố gắng có con, nam giới nên hạn chế tối đa rượu bia.
Nhiệt độ cao ở vùng bìu
Tinh hoàn nằm ngoài cơ thể vì cần nhiệt độ thấp hơn thân nhiệt vài độ để sản xuất tinh trùng tốt. Các thói quen làm nóng vùng bìu gồm:
- Xông hơi, tắm bồn nước nóng thường xuyên.
- Đặt máy tính xách tay trực tiếp trên đùi trong thời gian dài.
- Mặc quần lót, quần jean quá chật, chất liệu bí.
- Ngồi liên tục nhiều giờ, ví dụ tài xế đường dài hay dân văn phòng ít vận động.
Thừa cân, béo phì
Mỡ thừa làm thay đổi cân bằng hormone, giảm testosterone và tăng nhiệt độ vùng bìu. Béo phì cũng liên quan đến giảm số lượng và chất lượng tinh trùng.
Căng thẳng kéo dài và ngủ kém
Áp lực công việc, lo lắng chuyện con cái kéo dài có thể ảnh hưởng đến hormone và ham muốn. Thức khuya, ngủ không đủ giấc thường xuyên cũng có liên quan đến chất lượng tinh trùng kém hơn.
Chất kích thích
Cần sa, ma túy và các chất kích thích khác gây hại cho quá trình sinh tinh, khả năng cương và sức khỏe nói chung.
Testosterone ngoại sinh và thuốc tăng cơ
Đây là nguyên nhân dễ bị bỏ qua. Dùng testosterone hoặc thuốc tăng cơ dạng steroid từ bên ngoài có thể làm tinh hoàn ngưng sản xuất tinh trùng, thậm chí dẫn đến không có tinh trùng trong tinh dịch. Nam giới đang mong con không nên tự ý dùng các sản phẩm này, và cần báo cho bác sĩ nếu đã hoặc đang sử dụng.
Tiếp xúc hóa chất độc hại
Làm việc lâu dài với thuốc trừ sâu, kim loại nặng, dung môi hóa học hay môi trường nhiệt độ cao cũng có thể ảnh hưởng đến tinh trùng. Nên dùng đồ bảo hộ đầy đủ khi làm việc.
Thói quen tốt giúp cải thiện chất lượng tinh trùng
- Bỏ thuốc lá hoàn toàn, kể cả thuốc lá điện tử.
- Hạn chế rượu bia, tốt nhất là ngưng trong thời gian chuẩn bị có con.
- Giữ cân nặng hợp lý bằng chế độ ăn cân đối và vận động đều đặn.
- Tập thể dục vừa phải khoảng 30 phút mỗi ngày như đi bộ nhanh, bơi, đạp xe nhẹ.
- Giữ mát vùng bìu: mặc quần lót thoáng, không để laptop trên đùi, tránh xông hơi, tắm nước quá nóng.
- Ngủ đủ 7–8 tiếng mỗi đêm, hạn chế thức khuya.
- Ăn nhiều rau xanh, trái cây, cá, các loại hạt; hạn chế đồ chiên rán, thức ăn nhanh, đồ ngọt. Tham khảo thêm thực phẩm tốt cho người tinh trùng yếu.
- Quan hệ đều đặn khoảng 2–3 ngày một lần để tinh trùng luôn được “làm mới”.
- Kiểm soát căng thẳng bằng thể thao, thư giãn, chia sẻ cùng vợ.
- Không tự ý dùng thuốc bổ, thuốc tăng cường sinh lý hay thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc. Hãy hỏi bác sĩ trước khi dùng.
Thay đổi lối sống cần bao lâu để thấy hiệu quả?
Vì chu kỳ sinh tinh kéo dài khoảng 2,5–3 tháng, bạn cần duy trì thói quen tốt ít nhất 3 tháng trước khi làm lại tinh dịch đồ để đánh giá. Đừng nản lòng nếu sau vài tuần chưa thấy thay đổi.
Thay đổi lối sống có thể giúp cải thiện các chỉ số tinh trùng ở nhiều người, nhưng không thay thế được việc thăm khám. Một số nguyên nhân như giãn tĩnh mạch thừng tinh, rối loạn nội tiết, tắc nghẽn đường dẫn tinh hay bất thường di truyền cần bác sĩ chẩn đoán và điều trị riêng.
Khi nào cần đi khám ngay?
Nam giới nên đi khám nam khoa hoặc hiếm muộn khi:
- Vợ chồng quan hệ đều đặn, không ngừa thai sau 12 tháng mà chưa có thai (hoặc sau 6 tháng nếu vợ từ 35 tuổi trở lên).
- Đau, sưng tinh hoàn đột ngột hoặc sờ thấy khối u cục ở tinh hoàn – cần khám ngay.
- Có búi tĩnh mạch nổi ở bìu, cảm giác nặng tức bìu.
- Rối loạn cương, xuất tinh ít, xuất tinh đau hoặc tinh dịch lẫn máu.
- Tiền sử tinh hoàn ẩn, quai bị biến chứng viêm tinh hoàn, chấn thương hay phẫu thuật vùng bẹn bìu.
- Đã hoặc đang dùng testosterone, thuốc tăng cơ.
Câu hỏi thường gặp
Bỏ thuốc lá bao lâu thì tinh trùng tốt lên?
Thường cần ít nhất khoảng 3 tháng, tương ứng một chu kỳ sinh tinh. Bỏ thuốc càng sớm càng có lợi cho cả tinh trùng và sức khỏe chung.
Để điện thoại trong túi quần có làm hại tinh trùng không?
Một số nghiên cứu gợi ý có ảnh hưởng nhưng bằng chứng chưa thống nhất. Để an tâm, bạn có thể hạn chế để điện thoại trong túi quần trong thời gian dài.
Kiêng quan hệ lâu có giúp tinh trùng khỏe hơn?
Không. Kiêng quá lâu có thể làm tinh trùng già, giảm khả năng di động. Quan hệ khoảng 2–3 ngày một lần là hợp lý khi mong con.
Dùng testosterone có giúp tăng tinh trùng không?
Không, ngược lại còn có thể làm giảm hoặc ngưng sản xuất tinh trùng. Chỉ dùng các thuốc nội tiết khi có chỉ định và theo dõi của bác sĩ chuyên khoa.
Lời kết
Thuốc lá, rượu bia, nhiệt độ cao, béo phì, căng thẳng, ngủ kém, chất kích thích và testosterone ngoại sinh đều có thể làm giảm chất lượng tinh trùng. Vì chu kỳ sinh tinh kéo dài khoảng 2,5–3 tháng, hãy kiên trì thay đổi lối sống ít nhất 3 tháng. Nếu vợ chồng mong con lâu chưa được, người chồng nên đi khám và làm tinh dịch đồ sớm.
Nếu còn băn khoăn, bạn có thể đặt lịch khám với BS Phạm Quang Nhật để được tư vấn cụ thể.
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám và chỉ định của bác sĩ.
