Ngứa ngáy, khí hư trắng đục như bã đậu, vừa điều trị khỏi được vài tuần lại bị lại là nỗi phiền toái của rất nhiều chị em. Nấm âm đạo tái phát là khi bị từ 3–4 đợt trở lên trong một năm, và tình trạng này cần được khám, xác định đúng tác nhân và điều trị theo phác đồ của bác sĩ thay vì tự mua thuốc.
Bài viết giúp bạn hiểu vì sao nấm hay quay lại, cách nhận biết, nguyên tắc điều trị và những thói quen giúp hạn chế tái phát.
Nấm âm đạo tái phát là gì?
Nấm âm đạo thường do nấm Candida gây ra. Loại nấm này có thể sống bình thường trong âm đạo với số lượng nhỏ mà không gây bệnh. Khi môi trường âm đạo thay đổi, nấm phát triển quá mức và gây viêm.
Phần lớn phụ nữ từng bị nấm âm đạo ít nhất một lần trong đời. Nếu một người bị từ 3 đợt có triệu chứng trở lên trong 12 tháng (một số hướng dẫn dùng mốc 4 đợt), bác sĩ gọi là nấm âm đạo tái phát. Một số trường hợp do các chủng nấm ít gặp, ít nhạy với thuốc thông thường, nên càng cần xét nghiệm.
Vì sao nấm âm đạo hay tái phát?
Nhiều trường hợp không tìm được yếu tố thuận lợi rõ ràng. Tuy nhiên, các yếu tố sau thường gặp:
- Dùng kháng sinh: kháng sinh diệt cả vi khuẩn có lợi trong âm đạo, tạo điều kiện cho nấm phát triển.
- Đái tháo đường: đường huyết cao, nhất là khi kiểm soát kém, làm nấm dễ phát triển và khó khỏi.
- Mang thai: nội tiết thay đổi làm nấm âm đạo gặp nhiều hơn trong thai kỳ.
- Thụt rửa âm đạo: làm mất cân bằng môi trường và hệ vi khuẩn có lợi.
- Quần lót ẩm, chật, chất liệu bí: tạo môi trường nóng ẩm, thuận lợi cho nấm.
- Suy giảm miễn dịch: do bệnh lý hoặc dùng thuốc ức chế miễn dịch, corticoid kéo dài.
- Điều trị chưa đúng: tự dùng thuốc không đủ liệu trình, hoặc thực chất không phải nấm.
Môi trường âm đạo khỏe mạnh có tính axit nhẹ. Khi pH âm đạo mất cân bằng, nguy cơ loạn khuẩn và viêm tăng lên. Bạn có thể đọc thêm bài pH âm đạo mất cân bằng, loạn khuẩn và viêm âm đạo.
Triệu chứng và cách phân biệt với viêm âm đạo do vi khuẩn
Triệu chứng thường gặp của nấm âm đạo:
- Ngứa âm hộ, âm đạo, có thể ngứa nhiều.
- Rát, đau khi đi tiểu hoặc khi quan hệ.
- Khí hư trắng đặc, vón cục như sữa đông, bã đậu, thường không có mùi hôi.
- Âm hộ đỏ, sưng, có thể trầy xước do gãi.
Rất nhiều chị em nghĩ mình bị nấm nhưng thực tế lại là viêm âm đạo do vi khuẩn hoặc do trùng roi. Các bệnh này cần thuốc điều trị khác hẳn nhau:
| Đặc điểm | Nấm âm đạo | Viêm âm đạo do vi khuẩn |
|---|---|---|
| Khí hư | Trắng đặc, vón cục | Xám trắng, loãng, đồng nhất |
| Mùi | Thường không hôi | Hôi tanh như cá, rõ hơn sau quan hệ |
| Ngứa, rát | Nổi bật | Ít hoặc không ngứa |
Vì vậy, khi bị tái phát nhiều lần, bạn cần đi khám để bác sĩ lấy mẫu khí hư soi tươi, đo pH và khi cần thì nuôi cấy nấm. Nuôi cấy giúp xác định chủng nấm và chọn thuốc phù hợp.
Nguyên tắc điều trị nấm âm đạo tái phát
Điều trị nấm âm đạo tái phát khác với một đợt nấm thông thường. Bác sĩ thường áp dụng các nguyên tắc sau:
- Xác định chẩn đoán: khẳng định đúng là nấm và loại nấm gì trước khi điều trị dài ngày.
- Điều trị tấn công: dùng thuốc kháng nấm trong một thời gian để làm sạch nấm và hết triệu chứng.
- Điều trị duy trì: tiếp tục dùng thuốc định kỳ trong vài tháng, thường khoảng 6 tháng, để giảm tái phát.
- Kiểm soát yếu tố thuận lợi: kiểm tra và kiểm soát đường huyết, hạn chế kháng sinh không cần thiết, điều chỉnh thói quen vệ sinh.
Loại thuốc, đường dùng (uống hay đặt) và thời gian điều trị phải do bác sĩ chỉ định. Khi mang thai, việc chọn thuốc khác so với lúc bình thường, thường ưu tiên thuốc đặt tại chỗ, nên bạn tuyệt đối không tự dùng thuốc uống. Sau khi ngưng điều trị duy trì, một số người có thể bị lại; khi đó cần tái khám để được đánh giá.
Thói quen giúp phòng ngừa nấm quay lại
- Vệ sinh vùng kín bằng nước sạch, nhẹ nhàng ở bên ngoài, không thụt rửa sâu trong âm đạo.
- Không lạm dụng dung dịch vệ sinh có mùi thơm, tính sát khuẩn mạnh.
- Mặc quần lót cotton, thoáng, thay mỗi ngày. Tránh mặc quần bó sát, quần còn ẩm.
- Thay đồ ngay sau khi bơi hoặc tập thể dục ra nhiều mồ hôi.
- Lau từ trước ra sau sau khi đi vệ sinh.
- Thay băng vệ sinh thường xuyên trong kỳ kinh, hạn chế dùng băng hằng ngày liên tục.
- Chỉ dùng kháng sinh khi có chỉ định của bác sĩ.
- Kiểm soát tốt đường huyết nếu bạn bị đái tháo đường.
Chế độ ăn uống, nghỉ ngơi và sinh hoạt cũng ảnh hưởng đến sức khỏe vùng kín. Bạn có thể tham khảo thêm bài chế độ sinh hoạt cho bệnh viêm âm đạo.
Khi nào cần đi khám ngay?
- Bạn bị nấm từ 3 lần trở lên trong một năm, hoặc triệu chứng quay lại ngay sau khi điều trị.
- Đây là lần đầu bạn có triệu chứng giống nấm, hoặc không chắc đó là nấm.
- Khí hư có mùi hôi, màu vàng xanh, xám hoặc lẫn máu.
- Đau bụng dưới, sốt, đau khi quan hệ nhiều.
- Có vết loét, mụn nước ở vùng kín.
- Bạn đang mang thai và có triệu chứng viêm âm đạo.
- Bạn bị đái tháo đường hoặc suy giảm miễn dịch.
Câu hỏi thường gặp
Bạn tình có cần điều trị không?
Nấm âm đạo không được xem là bệnh lây truyền qua đường tình dục, nên bạn tình nam không cần điều trị thường quy. Nếu bạn tình có triệu chứng như ngứa, đỏ, rát ở quy đầu, người đó nên đi khám để được điều trị.
Ăn sữa chua hoặc dùng men vi sinh có giúp hết nấm không?
Hiện chưa có đủ bằng chứng cho thấy sữa chua hay men vi sinh giúp điều trị hoặc ngăn ngừa nấm tái phát. Bạn có thể dùng như một phần chế độ ăn lành mạnh, nhưng không thay thế được thuốc kháng nấm theo chỉ định.
Có nên quan hệ khi đang điều trị nấm?
Nên tạm tránh quan hệ cho đến khi hết triệu chứng, vì niêm mạc đang viêm dễ đau rát, trầy xước. Một số thuốc đặt âm đạo dạng kem có thể làm giảm độ bền của bao cao su.
Nấm âm đạo có ảnh hưởng đến khả năng có thai không?
Nấm âm đạo thông thường không gây vô sinh. Tuy nhiên, triệu chứng kéo dài làm giảm chất lượng cuộc sống và đời sống vợ chồng, nên cần được điều trị dứt điểm.
Tóm lại, nấm âm đạo tái phát thường liên quan đến kháng sinh, đái tháo đường, thai kỳ, thói quen thụt rửa hay mặc quần ẩm chật. Khám để xác định đúng là nấm, điều trị tấn công và duy trì theo chỉ định, kết hợp thay đổi thói quen là cách giúp kiểm soát bệnh lâu dài.
Nếu còn băn khoăn, bạn có thể đặt lịch khám với BS Phạm Quang Nhật để được tư vấn cụ thể.
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám và chỉ định của bác sĩ.
